תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ
8 ..סזאו
98 )וא אטת אאם/ 2, 81 01,224
יע 4 ט
1/10906 8464
2
א ונאת) 8608 מפופסנצ,41,א41160א
פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,
אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע
60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413
)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ
עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ
;צם פעפונצסעע ,לע
4 1 01960ט) .ם 1006 1
1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161
1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101
{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8
1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן
פ ון
-
ול בּ אק
בּאַנד זן
ווילנצ-929ן
ווילנער פֿאַרלאַג פון בּ. קלעצקין
מ ש ה קו לב אַ ק
פּאָעמען און לידער
ווילנע -929| | הװוילנער פאַרלאַג פון ב. קלעצקין
22 201428 ג1 2412464
''116464 מט 0ס006:0,, -- /1601024 .4א
''11609116 3 .װאיגטץ/1,, גונחזגאטזסן הטשייי םש 84 0141 1416 480 מיעטינעט
== דרוקעריי , װוילנער פאַרלאַג? === פון בּ, קלעצקין =======
אינהאלט
| שיכּורע פּאַרטאָגן : וועלפישע לידער + . .6 . , װעלט * + 5 + 6 6 א א װאָס מיר שטאַרבּן.. + + + . 8 עֲשָׂרֶה דִבְּרַיָא + * פ + + 6 . אין א יאַללאָװן װאַלר. + * פ . איך בּין אַרױיס אין אָדריפעלר. . עס זויפט דאָס הארץ דיין שזארצע שײןי א + + + + 6 .6 ס'האָט אויפגעשוימט אין מ"ר . . - צװישן פעלרער. + + 6 א . . װעסגעדיקס. . י + א א א א דודע (דאָס קלאָגײליך פונם אַלטן רײַם) 9 + 8 + 6 6 6 2 איך בּין א בּחור א הולטיי + , זומער + + + 4 . 6 6 6 , רײַסן (פּאָעמע) . פוניע און בערע (פּאָעמע) + . .
9 8 פּ 1 8 9
פייערלעך קלייגע : געזען האָב איך יירישע װערטער אֲשׂרר 5 9 5 5 8 6 . 8 6 אַ שטיל געזאַנג אין אָװנטיבּלױ. 6 שטומט, צװײגעלעך, שטומט. + . עלנטיליד, דו זוכסט דײן ר א .
מגתחה 1 יי 8 : : פּ 6
זײט
10
געשױײען + . + . 6 . .0
איצט איז נאָך מיין שטיבל בּאַהאַג. גען מיט אײער + . + . 2
| האָסטן בּרוֹיט פ פף + 3 . 5 2
דאָס רעגנדל טױיפט + +צ + . , דער נאַכטיגעװעלבּ איז אױסגעגאָסן
קאַלט און רוגד + . + . 2 װען כ'האָבּ פאר זיך דעם לעצטן יט : 4 8 8 8 8 ג 9
אַלבנה נאכט + + + 6 6 . , געזאננען אומקלאָרצ + +. . .2 אפשר זינג איף .4 5 6 ,
אין גאָרטן, בּײנאַכט + + + ג 8 װער גײט אין סאָד אַציבֿר + + 8 א לבנװיגאכט + + פ + + .
עס טרעפט + + + + + + 6 0 הונגער + + 4 4 5 8 6 ,0 אהדיהעם + פ 6 פ 5 5 6 2 זון *פֿאַרגאנג = יי יי גאָט, גאָט, גיב א רעגן + + . 9 איך טראָג עס נײס אין יונג געמיט .
8 פּ ס
ס'לייכט ליכטיקײליגד דײַן זעל . . די וכע אַקסלען ציטערן 4 2, אַ כּןימלך האָט זיך פאַרשטעלט + . הײיסיש פ = * . 8 8 6 .2 װעסט אָנטאָן דיין גילדערנעם רינג
ר
/ 8
זייט
116 117 118
200
12
125 126
19
132
זייט 1441 1447
זי חתונה (פאָלקסימאָטיו') + . * מיר האָבן, ליבּסטע, בּײים שפּאַצירן י דאָס ציגעלט 9 3 6 6 9 9 ר
! וי אַ מאָכיקעֶר שטיין :
| שטומקײט + + + + + * + 6 151 די הײל. ג + + . 26. 6 6 153 עס האָט א מעגטש . 6 ג . 155 וזיבגעף תכלתויקע = + + *+ + + 1066 צװ" = א 4 6 6 6 6 6 6 157 דאָס לָצל + + + 4 +. + . 6 1588
דערקעגטעניש 4 + 6 6 4 202 100 אײיבּיק, אײבּיק + + + + .1617 אַחַר (פּאָעמע} . + + + + + 6 1020
61
בװאַליעט .+ + + + + * * 6
קליינע קלעזמער 4 6 6 6 6 60 160
148
זייט
אין שענק + + + + + + . 6 168
לידער פון אן אָרעמאַן . + . . 170 װילנע (פּאָלמע) . *+ + * 178 185
ל"ו (פּאָעמע) + + + + + 6 6
אונטער דעם פאַררויכערטן -
הימל;
א בּאַל + . 4 .4 4 1 6 4 6 203 קריגער, דיין שװערער פאַרבּרעכן . 205 קולטוף . . + . + א א 6 206 הענג אַרױס די שװאַרצע פאָנען. . 201 א ליד צו רוסלאַנד . . + . . 208 אין פאבּריץ . . ...2 + 209 אִי, חבר, אִי, חבר!. :4 .+ . . 20 ערד . . 6 + . . . 2 2 2 22
216 2. . . 4
די שטאָט (פּאָעמע) .
שיכּורע פאַרטאָגן
וועלפישע לידער 1
איך װעל מינע װעלפישע װערטע- רערצילן - פאַר מיינע פיר אײלן, פאַר מײינע פיר אײלן. ס'איז ליימיק מיין אויער, צעפּאַטלט און גרויס און ער האָרכט, װאָס דאָט האַרץ װײנט אַרױם.
אָ, גאָט, פאַר אַן אומריינעם װעלפיש געהיל איז ניט פּאַסיק דאָס מענטשישע מױל.
כ'האָבּ אַ גרינלעכן פלאַם, װאָס ס'פאַרשװאַרצט אים דער בּליק, און אַ הונגער, װאָס צוקט פון געבּין ; כ'האָב אַ לוגיקן טראָט
און אַ קנאָכיקן האַרטן געניק. --
העי,
כ'וועל דערציילן מין פּיין פאַר די װעלף, גאָט!
2
בּלוױי צינדט זיך דער שני אויף דעם פאָמפאָרנעם געננט. וויי, װײ , ס'האָט אַ װאָלף מיט דער װעלט זיך געועננט.
איך פייף אויף דעם װעלפישן שטאַם,
װייל אַ װאָלף אין נאָר אײנער = - -
איר, איר, כ'האָבּ גענּראַכט אַייךְ דעם ניפט,
געמיינט, אַז מען שפּייט, װען עס האָט נאָר געבּרעננט-- איר האָט מיך פאַרװאָרפן מיט שמיינער. /
סאיז אַ װאָלף ניט קין װאָלף, װען ער מראָנט נאָף. די פעל אויף די בּײנער!י
בּלוי צינדש זיך דער שניי אויף דעם פאָספאָרנעם געננט.
װײי, וײי, ס'האָט אַ װאָלף מיש דער װעלט. זיך געועגנט.
10
י 3
ציטריק בּאַטאַפּט די לבנה די פעלדער, עם כװאַליען זיך גרינע די שנייַקע פּליינען און פ'שטאַרצן פון מיפעניש קאַלמע, צעפּאַטלטע = װעלדער -- - 0 פעדערלעך איינציקע ווייען, פאַרװײען, פאַרװײיען, און װײט, העט װײט, גלאָצט אַרױס פון די מרוקענע שנייען אַ קנאָכיקער װאָלף אַ געמיינער דורך גרין אויפגעשניטענע אױגן, אַ װאָלף זויגט אַרױסעט דאָם בּלוט פון די אײגענע ביַנער און װאָיעט, און װאָיעט, אין װאָיעט צום הימל געשריגן...
11
4
העי, העי, שװער צו טראָגן הויך רעם קאָפּ
דעט בּאַטשופּרינעטן ! יי | | און װאָס גראָבּע האַרץ דאָס שרייקע - = =, איך װעל אַװעק צום דאָרף דעם אױם:עמאַנראָלינעטן און אויף די פעלדער, אין די גרטענער די מאַיִקע
אַ טאַנץ טאָן הפקרדיק, אין טרױיעריק, און שטומערהייט -= אַ שריי מאָן, שרייען מיט אַן אָטעם אַ פאַיכלינעטן
- פון יעדן קוסט, פון הינטער יערן בּײט:
| העי, העי, שװער צו טראָגן הויך דעם קאָפ
דעם בּאַטשופּרינעטן !
װייל ס'קלינגען הונגער-טעג, װי קייטן בּליייקע,.
און ט'זינגען פרײילעך קײטן צו איבּעראַיאָריקע...
העי, העי, אָט דאָס גראָנע האַרץ דאָס שריײַקע קערט זיך, װי אַ װאָלפיכע, אין אַ בּרומט אַ האָריקע. איך װעל אַװעקיאָגן אין װאַלד איף אַלע פיר
אַ טאַנץ מאָן הפקרריק, אין טװויעריק, א'ן שטומערהיט, און פון דעם קרומען מױל דעם אײסנעמינעטן
װעט טױב אַרױפשרײען דער װאַלד פון מיר:
העי, העי, שװער צו שראָגן הויך דעם קאָמ
דעם בּאַטשופּרינעטן !
5
העי, אַ. װאָלף אין דער שטאָלענער עלנטקײט בּרעכט האַלז און געבּיין,
העי, אַ. װאָלף אי דער שטאָלענע- עלנטקיײט טראָגט די נאַל אין . די ציין,
און ער װיינט אוף די װעגן יעסעניקע אָפּגעמאָרעט אין פּין ,
- און ער װײינט אױף די װענן יעסעניקע: אַלץ אין מיין ! אַלץ אי מיין!
און ער װאיעט בּיינאַכט צו די פייערן /פון אַהינטער אַ פּלױט,
און ער װאָיעט בּינאַכט צו די פייערן: גיט בּרויט! גיט ברויט!
העי, אַ װאָלף אין דער שמאָלענער עלנטקייט . בּרעכט האַלן און געבּיין, י העי,, אַ װאָלף אין דער. שטאָלענער עלנטקייט מראָגט די גאָל אין די צײן.
144
װעלט ! יי
אין טויזנט פּנימער פאַרשטעלט
;איך גי צו דיר אוף טויזנשט װענן - יוואוהין ?. איך ייס ניט. וואו.,,
איך װיל. איננאַנצן. דיך. פאַר מיינעטװענן, איך בִּין דו!
דער פרישער רוף
פון דיינע = זאַפטיק?רױע פּליינען -
רינט מיף אין מיין - געמיט ;
איך. װיל אַרומנעמען דיין מעכטיק וילר- גוף פון פלאַנצן
און געשטיינען . 6און פאלנדיק צעקושן דיינע טרש,.
און דאָבּן. דיך אינגאַנצן, -
װועלט !
איך גײ אַ שיכורער דיין נושס ם אַנטקעגן. פון אַלץ זיך אױמנעמאָן,
און הפקרדיק, מיט זיך,
צעשטראַלט, צעהעלט, =
איך גײ. אויף דיינע מויזנט װענן
דו בּיסט איך!
דער שיין פון צייטן . |
אין קערפערט שווערע אַ פאַרפּרעסטער
זי אָלטער װיין אין ליימענעם געשי", מלייצט קלינגעודיק פון מיפן און פון װײטן. אַ לױמער-ברויזנדער אָרקעסטער.
האָט אױסנעקװעלט
און בּרויזט אין מיר,
וועלט!'
איך װיל צענאַנגען זיין אין טיפן ניגין,
פון הוט און בּיינער
אױסגעטאָן,
זיך צימערדיק צעוויגן --
אַ לויכטנריקער מאָן, יי כאָטש כ'מעג אַ שטיין פון דיינע שטינער אויף אַ בּית:עולם ליגן... יי
יאַנואר 61920
72
16
* 5 אי
װאָס מיר שטאַרכּן, װען מיר שטאַרנן! סאין אַ שפּריצעניש פון פאַרנּן.
פרייד אויף קלעמעניש
סאיו אַ בּײיט:
פון לעבּן; סאין אַ נעמעניש
און געבּן אין דער ציט...
ַשָרָה דִבּרַיָא
געהאַט האָט דער זידע אַ קרוב אַ טרייגע- פון בּערן ,
אַ ייד, װאָס פלענט מאַכן קאָנצערש אויף די גרויסע ירידן. - דעם בער פלענט דער קרו בּיטאָג אויף די קײטן פאַרשמידן, בּײנאַכט פלענם ער מאַנצן מיט אים בּיי דער שיין פוןודי שטערן.
מען האָט אים גענעבּן דעם נאָמן עשרה דבּריא:
די קנאָכיקע הענט ביז די קני, מיט אַ שאַרבּן אַ גלאַמז,
אַן אַלטער פאַרשלומפּערטער קאָפּ אוף אַ גוף אַ האָרנאַטן, און דאָס האָט געטראָגן מיט פעל און מיט שװייס, װי אַ חיה.
איז ער גענאַנגען בּײַנאַכט מיט דעם בער אױף די װעגן; עשרה פאָראוים און דער בער פלענט אים הינטן באַנלײימן, און טאָמער אַ בּאָרװעסער פּױער קומט זי אַנטקע;ן --
אַ צּורטש האָט גענעכּן דער בּער און אַ קלונג מיט די קייטן.
עס זיינען געשטאָרבן פון פּיין בּיי עשרהן די װײבּער; גײינאַכט פלענט ער אױסטאָן זי נאַקעט און אָנהיבּן שלאָגן, דאַן האָט זיך געהערט אויפן דאָדף אַ פאַרטײעטער קלאָגן. און חברה-קדישא פלענט װאַשן די בּלום פון די לײבּער...
די דרייצנטע װײב דאָט געשָמט פאַר אַ װעדמע אין ליטע, זי האָט אים אַ טאָכטער אַ יאָר נאָך דער חופּה געבּאָרן, עשרה דבריא. האָט אױם:עצאַפּט שטיל אירע יאָרן,
מען האָמ פון דער וועדמע די בּיינער געלײנט אױף דער מימה. געווען איז עשרה דבּריא אַ טרײנער פון בערן,
אַ ײד, װאָס פלעגט מאַכן קאָנצערט אויף די גרויסע ירידן,
דעם בער פלענט עשרה בײטאָנ אױף די קײטן פאַרשמידן בּײינאַכט פלענט ער מאַנצן 'מיט אים בּיי דער שיין פון די שטערן.
מ, קולפאק (2) | 17
18
אין אַ יאַדלאָוון װאַלד..,
שטיל. ואו עס פּינטלט רוים אַ פּאָועמקע... | און וואו עס קלעטערט שטילערהייט, אַ װערעמל | | אין דעם צונויפגענעם פון צװיג צו צוויג ן די קנאָכיקע, אין דעם געפלעכט פון שטאַם און װאָדצלען מאָכיקעייי - און טיף איז די געדיכטעניש די האָריקע, די פּעטערדיקע -- עס איז אַ קװעלעניש אַ. מוכאָמאָריקע - בּיי די קאָרטשעס | די גרינבּערדיקע... און װאו עס טוט אַ שושק
אַ גרעזל צו אַ גרעול,
אַ קלונג,
אַ פלושק | מידער קוועלכעלע, -
און װאו עס טוט אַ שפּרנג
2 ץע
אַ בּידנער העוזל,
אַ קער דאָס גרויע פעלכעלע
! דורך פּאַפּאַרטניק,
אין קאַלטער קראָפּעװע, אויף אַלטער פוילעניש... און שטיל,
און קיל
הילכט אָפּ אין װאַלד - דאָס בּלױ-פאַרהױלעניש....
:: ב
איך בִין אַרױיס. אין אֶדר-פעלד מיט שװאַ-צער ערר זיך נערן. דאָס לעפּלעך. גאָלר האָט זיך צעשמּײיצט פון טיפן ּלו, וי פערלריקע טרערן ;
דער שניי, װי שיכער װאָלענע, האָט קראַנק יגעערעמם אין | | קילע מאָלן, און /ס'האָט דאָס פעלד געמודמלט פון זיין שלאָ און מי: | פערהייט געקװאָלן.
:איך האָנּ. זיך צוגעהערט צום טראָפּן-פאַל מיט אַ פאַרבּאָח;'= נעם.. ציטער: יעם טוט זיך װאָס אין פריר. עס שעפן ואַפט די נאַקעט* | ופעטע ריטער; בּעריאָוקעם דאָבּן עפעם טיפע גוטם פון זִיךְ אַרױצװאָ:ן: און שװערע דעמבּעם קעכלען זיך: די אַלטע בּײנער דאָך דערטראָ;ן !
הוק שלעפערן די גרינע נעסט-שטיבּלעך אויף הוכע בימער, -מיט פויגל-מיסט פאַרפלעקטע... ס'גלויט. ס'װערט גרינגער און גערוימער,
ס'קועלט מיט. קנאָספן שיכורע, מיט פייכטער ערד און ריע | | צװייגן ,
-תפּליעסקעט זיך. דאָם פריליענסינאָלר. א אין האַרץ, אַז ס'גלוסט יי זיך שװיגן...
19
20
עם זויפט דאָס האַרץ דיין שװאַיצע שיין און רייסט זיך װי אַ װאָלף פון שמיג, נאָר סאיז מיין צונג געלײימט פון מיין, און כ'שווייג, |
איך , שווייג... דער פּלאַם פאַרשליסט דאָס מױל, נאָר זיי מיר מוחל פאַר דער שעה, ווען אין אַ פיערדיקן קנויל
-מיר | װאַלגערן. זיך דאָ.
זי װיסן! כּין אַ זון פון די /
װאָס צינדן שטעט און בּלענדן און פאַיסַמען, װאָס ליבּן נאָר דעם אינדערפרי, | און לינּן פלאַמען...
אל אל ס'האָט אויפגעשוימט אין מיר דער אַלטער װין, פון גחונט בִּיז גרונט. עס שפּריצט מיין פרייד, פון טױונט קװאַלן שטראָמט די שיין אַדורכן אױפגעפּראַלטן שפּונ...
איך שלינג די מידע זעלש, דעם מענטש מיט האַק און פאַק, און מיט זיין גאָל און טױבּןגליק. / כבּין זון,, ב'בּין טוי. כגײ אים אַ דעמב אין .פראַק.
איך בִּין דאָס גליק.
דאָס שפּראָרלענדע זאג ג פון װערן, װעלן זין פון מיר האָט אויט:עהעל 2 ס'האָט אויפגעיויהט אי מיד דעד אַלמער װין, כ'בין שיכּור פון דער װעלט! |
21
צווישי פעלדער
- בּאַגינען, | אין װעג, צװישן פעלדער.
אַ נִּים פון דעם בּרייטל -- דעם הונגער געועשיקט, און װײיטער געאַילט זיך אין װעג..
כ'האָכּ י קײנמאָל צו גאָרניט פאַרשפּעטיקט.
גום, אַזױ גוט איז צו זיין אונטערװעגנס. . + | אָט גלאַט אין דער װעלט אַרין שפּאַנען און שפּאַנען טײ שכּת, סי װאָך צװישן פעלדער און װע:ן, / דוֹ װייסט ניש ואוהין און דו װײיסט ניט פון װאַנען
און טרעפסמו אַ פּױער אַן אַלטינקן ערגעץ, כּאַקלאָגפטו זיך אים אויף דעם מזל פון מענטשן: ,סשי טשויעש, מאַנילאַ, זי עסן כּסדר,
און מיר -- איך און דו -' דאַרפן בּענטשן"...
נאָר פ'ענטפערט דער פּױער: ,עך, דורען, טי דורען, װאָס איז עֶר, דער מענטש? -- אַ צעבּראָכענעה שאַרבן! זי פּוען די שטיװול און טראָגן די שניפּסלעך, /
נאָר סוף-כל-סוף מוז מען דאָך שמאַרבן".
,בייקעס, בּרודער, בייקעס, -- ענטפער איך שוין מיש התלהבות, -- שעם זיך, כלעבּן, בּראַט מאַנילע, הער זיך אֵיין צו דעם אַרומעם אויף טשיקאַװעס;
ס'טראַלאַלאַיקען בּאַלאַלאַיקעס
אין די דערפער אין די שטילע,
29
110
דאָך איז עפּעס אַזאַ אימעט! עך! סאיז עפּעט אַואַ אימעם,..
גײיסט און גײסט. " פרעג דיך װען און פרעג דיך װאו, אַרום דערפער, אַרום שטעט,
און דו װייסט ניט, און דו װײיסט, װער בּיסטו און װאָס בּיסטו...
אויף דער גרױיסער, רױער ערה
פיטערט מען זיך אָט אַװי,
וי בּהמות און װי פערד
און מען װאַקסט מיט יעדן מוי.-. ס'טרעפט --י מען געכטיקט אין אַ שיער
סחם אַזױ, אוף לייטס בּאַראָט,
פּלוצלונג װערם דיר עפעס מײער,. סמאַכט ניט אויס, צי דער טיװל, אָדער נאָט,
ניימט אַרױיס : יי סאָראַ. הייליקער בּאַנינען! ראָז און ראָז און מער ניט ראָו,
סיי די שװאַרצערד, סיי דאָס גראָן.ט.
פאַלסטו צו צו רער עררן.
װערסט פאַרשיכּורט פונם מיסט,
פונם זאַפט, װאָס פליסט
און יערט,. |
און שרייסט אוים פון נאַנצער בּרוסט: סאיז. אַ װעלט אַואַ פאַראַן!
און איך, דער נאַר, האָבּ ניט געוואוסט".:.
28
וועפנעדיקס
מליגן בּרייט, סליגן גרוים מיינע בּאָרוועע טדיט אויף דעם פעלד, אויף דעם שװאַרצן.
ס'איו מיין ליב אִם די ערר. כ'נּין אַ ראָזעװע לד פון איר האַרצן,
שטראָמיק כליופעט מיין הונגיריקער נאַנג אינדערפרי. כ'שמרייט פונאַנדער די הענם!
טראַלאַלאַ, מ-אַלאַלאַ!
ס'האָט די שטראַליקע װעלט ניט קיין װענט,
העי, אַהינטער די פיס, װאָס צעטרעטן מיף,
אַ ליב צו דעם שינורן לעב = יט
איך שפּרײז און איך לאַך אין אַ איעשװידער מיר: האָט איר גאָדניט געזען? | האָט איר גאָדניט געהערט?
ס'האָט די װעלט זיך מיר אנטעהגענעבן...
24
אַ ד ו ד ע דאָס קלאַגפליר פונ'ם אַלטן רייט,
דו --- דו -- דוֹ -- דוֹ = יי
דר -- דו דוֹ -- דו -- דן -- 17 װײז דן == 7פן דיי
1 מ ול
העי, כ'װעל אויפשפּילן מיין בּידנעם מזל אִױ ףדער דורע,
דו--דו--דו - |
און כװעל צוקרעכטשען מיט קרעכטשענפאָװעס פונם בּרוינעם
װאַלד,
און כ'װעל צוזיפצן מיט זיפצן, .
װי אַ ריי פון בּושלען פליענדיק צום גרינעם ים...
אָ, װעלכע קאָרטשעס זיינען אומגעמאַלן ניט פון שטורעם- ווינט ?
-- די ציינער פון מויל. |
און װאָס איז װײים געװאָרן, ניש געוייסטערהיי
-- מיינע פּאַטלעס האָר.
- און װעלכער לאַנגער פיש איז פאַרבּלינן אָן אַ טייך?
-- איך, דער דודער פון רײפן...
דו--דו--דו-דו.
28
בּאַנעגנט בּיים בּרעג פון װאַלד האָט מיר אַ ראָג -- װים װי שגיי. װאָס אין ער געשמאַנען בּיים זייט פון בּרע; און געקוקט אויף מיר? איז ער װײים געװאָרן פון פּיין, דער ראָכ דעד פינסטעיער, איז ער אַ. שליח אויסצולוגן אוב די געטער האָנן | אונז פאַ דלאָזץ 3 און הער זיך אֵיין -- - הער זיך אֵיין - -- װאָס רופט אַזױ די יע -קוקאווקע פון װאַלד ל אָ, מיכאַילאָ, מיכאילאָ ניט זי רופט, די גהיַנקע, 1 ר זי זאָגט פאָראוים: -- עס װעטש אונטערגיין דער אַ; ער שנט פון די .רייסן ; עם װעס ניט איבּערבּלײנן אַ פּױעדל פון זי, | נים אַ. שטיין פון אַ. כאַטע, ניט אַ קאָרטש אין פעלר... דו--דו-דו-דו,
26
3 ווי ל יע
כ פין געלענן בּיי דער װיליע. זי האָט געטרונקען, | די מאַמעשי, פון דער לבנה. כ'האָב אַרױסגעקוקט און געפרענט בּיי איר: צי װעט בּיאַלון, בּיאַלון אונז ניט צאָרענען ?.. אָ, ער זיצט שיין ניש אױף די שטערן, בּיאַלון, און ער שוימט שוין ניט אין די הימלען, װי אַ העכט אַ זילבערנער, װי אַ שלייען אַ גילדערגער... דו -- בּיי װאָס זיינען מיר געבליבּן דו--דז--דו. מיר זיינען געבּליבּן בּיי אַן עמער, װאָס מען קען - מיט אים ניט שעפּן, בּיי אַ לאָפּעטע, װאָס מען קען מיט איר ניש גראָגן, און בי אַ װאַסער, װאָס מען קען אים ניט אַײיבּערגײן... העי, דו -- דו - דו -- דו. |
4 בּ ע ר 7
יעזוס האָט געהייסן אונטערשערן די קורלאַטע קערק, . דו =+ דו - דו -- דו. |
יעווס האָט געהײסן אונטערשערן די לאַנגע בּערד,
אָ, װײי, כ'האָבּ קוים די דרייצן האָר אונטער דער גאָמנּע אױסנעכאָליעט, |
ווייל אַ בּאָרר גי חכמה צו דעם מענטשן...
און איר, איר אַלטע רייסן, איר בּכּנוריקע,
הענער אָפּנעקראָכענע, | פעלדער אָמגעקאשעטע,
זעט די געטער צו.
ס'האָט אלו ון געלויכטן מיט דער קאַלטער אָרר,
און אַלײן דער יעזוס טראָגט אַ בע רדעלע, אַ בלאַנדע... דו - ד - דו - ה.
28
:(
פּאַנטעלעי,. יעמעליאַן און מימ...
פאַרװאָט שויינט אויף דער אַסיפה פּאַנשעלעי פון קריוויטשי? נֶר װאַרעמט. הינטערן אויוון די לאַנגע בּאָרר, די געלע בּאָרד... און פאַרװאָס שװייגט יעמעליאַן פון קאָבּילניק, דער הױיכנע= | | = וויקסיקער ?-- בּאַלאָדן שטייען זיינע קיילעכדיקע בּינשטאָקן, און די ציגן זיינע בּרעננען אים זיבּן מאָל זיבן... און דו, טיט פון לוהאַװיע, דו הוליאַקע, | פונם שװערן קונּל טרינקסטו בּראַנפן אױף די חתונות און דיין דודע װאָיעט, װאָיעש, װי אַ װאָלף -= - אָ, זאָל מען אָנזאָגן אין לאַנד, אַן ס'איז בּיאַלון אַװעקגעגאַנגען, מיט דער טאָרבּע אויפן פּלײצע י אין מיט דעם שטעקן דעם בּעראָזעװען אין האַנט... דו - דו - דו - די
6 | פאַרוואַנדלונג
זאויף די פעלדער קלאָגן די קורהאַנען, אויף די בּע"ג - | | | =+ די פירשטלעכע 'קנרים,
אין די װעלדלעך די אֶלכאָװע בּאַזינען דעם גורל פון רײכן די צונויפגעהויקערטע שאָטנפ פון די אָבוֹת...
דו - דו - דו -- דו.
אָ, איך װעל אַלײן מיר אױם;ראָנן אַ קכר בּיים װיליץ
אוי כ'װעל אַ ליאַק מיט בּראַנפן מישנעמען צוקאָפּנס;
די קאָסע - צו דער רעכטער ויט,/
די דודע -- צו דער לינקער זט,
און װי דאָס פּײיערל, װאָס אי געװאָרן אַ בּוטשאַן. און װי אָליאַסינקע די פאָװע | װעל איך אויך פאַרװאַנדלט װערן אין אַ גרױען ששין. --
7
י ע וו ס
ער אין גענאַנגען בי די פעלדער, דער גאָט פון ירושלים. מיר זיינען אים אַחױים בּאַנענענען מיט בּרויט און ואַלץ.
דו - דו - דו - דח -
עס האָט דער נייער גאָט בי אינו געפרענט:
-- = װער איז אַײער מאַטע? |
װער איז אֵייער מאַמע, װער - די בּרידער אַײערע?
אָ, אונזער טאַטע איז דער װאַלד, דער יאַדלאָער,
אונזער מאַמע -- די װיליע אין זיידענעם קליר, | און די כּרידערלעך -- דער בּרױינעל ראָבּ און די טאָװע - -- ער האָט אױסנעצוינן דעם לאַנגן פינגער צום הימל,
נאָר מיר האָכּן דאָרטן גאָרניט געוען...
ח - ח - הו - ה. - |
21
8 פּאַנטעלעי, יעמעליאן און טימ.,,
אָ, איר קומט אַרױס פון די כאַטעס ּאַװינען אינוער שבט,
דו, פּאַנטעלעי פון קריוויטשי,
און דו, יעמעליאַן פון קאָילניק, און דו, טיט פון לוהאַװיע.
ד = דו - דו -- דו -
בּיאַלון װעט ניש איבּערקערן דעם גילדערנעם בּעכער זיינעם,
די פעלדער אָוצוטרינקען מיש אַ גרינעם װײַן == = -
און בּאַלר, בּאַלר -- - |
פאַרשליסן װעלן. זיך אונזערע אויגן פון זען,
װוײל עם קלאָגט דער דעמבּ,
די אַספּץ איז מיט בּלוט פאַרלאָפן אונטער דער קאָרע
און דער בּושל שלאָגט מיך מיט אַן אַייוערנעם שנאָנל איך - האַרצן.
מיכאַילאָ! מיכאַילאָ!
דו -- דו -- דוֹ -- דו --
דוֹ --- דו דוֹ -- דוֹ -- דוֹ -- דו --- דוֹ --- דוֹ ---
32
אי בִּין א בחור א הולטיי,,,
איך בִּין אַ בּחור אַ הולמיי, האָב איך מיר אַ שטעקן,
| מריי-ריייףו , מריישייי וו : כ'שפּאַן אין אַלדע עקן.
קום איך צו אַ קרעטשמע צו, ;קלאַפּ איך אָן אין טױער, עוער בּיסטו ? װער ביסטן ניי ענטפער איך : אַ גײער.
= לידיקגײער, אַזױ פרי! חוצפּהניק. פאַרשײמער,.. טרי-לי-לי, + טרי-לילי
און איך גי מיר װײמער,
קום איך צו אַ בּרונים צו, כ'שרינק זיך אָן מים װאַפער, שטיי איך אין דעם מאָרגן:גרוי, װי אַ האָן אַ נאַסער...
{ פ
פארט אַַ פּױערל פאַרבּײ; ,צאָ. משוװאַטש נאַ. מוועטשיע ליי װײס איך נים און טו אַ בּרײ:
-- סועטשיע? -- פעטשט מעטשע.;
מי קולנאַק (3)
וומער.
היינש האָש די װעלט זיך אויפנעװיקלט װידער נײ;
דער גראָבּער קנאָספּ, די פולע ערד, די גרינע שושקעףי += ס'האָט אַלץ געצימערט, װי אַ שטײפער מיַדל-לײבּ פאַרציטערש װערט פון שאַרפעד פרייד בּיים וע"ן װײב...
און איך בּין, װי אַ קאַץ, געלעגן אויפן מיש פון פעלד, וואו ס'האָט געשפּריצט, געבּליצשט, געפינקלט און געהעלט, איין = אויג. פּאַרשמירט מיט זון, דאָס צװייטע -- , צונעמאַכט, כ'האָב שװײיגעװדיק געקװאָלן, שװייגעודיק. געלאַכט... אַריבּער מײלן פּליין, און װאַלר, און טאָל - .
דאָ. װאַלגער איך זיך אום -- א בּלאַנקער, האַרטער ששאָל.
24
י י ס }
אט 6
רייסן
אָ, דער זיידע פון קאָבּילניק אין אַ ײד אַ פּשוטער,
אַ פּױער מיט אַ מעלץ און מים אַ האַק און מיט אַ פערר.,. און מיינע זעכצן פעטערס און מיין טאַטע --
יידן פּראָסטע, ײרן, װי די שטיקער ערד} /
טרייבן פּלישן אויף די טײיכן, שלעפן קלעצער פֿון די װעלרער..: און דעט גאַנצן טאָג געהאָעװעש, װי כלאָמעם,
עסט מען װעטשעדע פאַרנאַנט צװאַמען פון אײן שיסל, און מען פאַלט אַנידער אין די בּעשן װי די סנאָפּעס. / דער זיירע, אָ, דער זיידע קלעטערט קים אַרױפעט איפן אײװן, ער איז דער אַלטיטשקער בּיים טיש אַנטשלאָפּן שוין געװאָרן,
נאָר די פים -- זי װײסן, פירן זײ אַלין אים אֶפּ צום אױװן...
דעם זיידנם גוטע פים, װאָס דינען אים פון כּמה יאָרן...
07
3 מען קאָסיעט וי
אין פעלד האָט גענומען שוין ציען מיט נעפּלען פון אָסיען..-
אַרױם איז דעו זיידע פאַרטאָג צום געמוועכץ דאָס הײ : י |' אַראָפּקאָסיען ,
איז מען בּיים שאַריען אויף טאָג שוין געװען בּגילופין אַזױ | װי די אמתע קלעומער,
מען האָט זיך צעשטעלט זאַלבּעאַנצעט, דער זידע בראש,
| און אַװעק איז אַ. מומו":
אַ שפּרײז, און אַ קער מיט די פּלײצעס, אַ |סווישטש, פּונקט עס פאַנצן אין זומפּ אַים בּליצן,
פאַר דאָס שטיקעלע בּרוים -- האָט דער זיידע געואָגט - מוו מען, קינדערלעך, יו ויצן...
און ס דאָבן זיך בּלאַנקער די קאָסעם צעמייפט, די קאַפּאָטעס
אַראָפּ, מיט בּאַזאַקספענע גלידער,
אַזױ װי די האָריקע יאָדלעס -- אַ טאַטע אַן אַלטעך מיט זיבּעצן לייבּלעכע בּרידער...
עם צופּן די קאָסעם, ס'צעשפּריצש זיך דער טױ, און עס
פאַלן די גרעזער אױף גרעזער אַנידער,
אַ פייגעלע זינגט אויף אַ נוס-בוים דערביי, אַז דער זיידע קאָן פּשוט קיין אָרט ניט געפינען:
,װאָס זאָגסטו דערצו 2 נאַ. דיר גאָר אַ קאַנאַריק, אַ חון, אינ: 3 מיטן דערינען"...
28
דאָ נעמט מען זיך מאָטשען די קאָפּעס, פאַרהױיכערט מען, כאַפּט מען אַ זופּעלע קװאַם פונם קרינל, דערנאָך שטייט מען אױף מיט אַ קרעכץ.,. פּאָמאָהײ באָך! אַ קלונג, און עס מום זיך;די קאָסע אַ שפּיגל,
באַװייוט "ר פֿאַרשװינדט צװישן גראָז, שיט אַ בּלאַנק אַכצן
'קאָמעם כּמדר 1... און ס'בּויגן זיך ער די הענט, אָ, עם קנאַקן ;די שענקלען, | פעסט זיצט אַיעשװעדעי גדר -= = -
אַזױ בּיו דער עולם דער זעט, װי דער רייטער פאַרנאַכט לײכט זיך אִפּ 'אין די קאָטעט,
טוט חברה אַ שמייכל, מען זעש שוין דעם דערינג דעם בּרייטן, רער בּאַבּעשים קעז-טאַלטענאָסעס,
דערלאַנגט מען אַ נעם די קאַפּאָטעם, מע גײט און מע הערט צו די װאַכטלען, װאָס שרייען,
מע גײט מיט די קאָטעם, פאַרלײנט אױף די פּלײצעס, מע קוקט און מע שװייגט, װי די שלייען..-
99
3 די בּאָבּעשי,.,
די בּאָּעשי געװעון איז אַ ידענץ אַ צװעה. - | אַ מײסטער פון אַ קינדלערקע - אַ קינד צו יערן מריליננ.-. און גרינג, און גאָר אָן װײען, פּונקט, װי הינער ליגן אייעף | האָט זי געלייגט די צווילינגן -- אַ צוילינג נאָך אַ צוילינג. דרי פעמערס דאָט די בּאָנעשִי גענאָרן אויפן בּוירעם,
| צוויי פעטערם האָט די בּאָכעשי פאַרלאָרן צװישן אֵייער,
עלף פעטערשּ: האָט די בּאָבּעשי געכּאָרן אויפן אױװן,
מיין טאַטן האָט רי בּאָבּעשִי געבּאָרן אין אַ שײער...
און דאַן האָט זיך איר מושערטראַכט אויף אייבּיק צונעשלאָסן, די בּאָבעשי האָט אָפּגעשענקט פאַר אָרעמע די װינדעלעך, די בּאָבּעשי, די טײערע, האָט אָפּגעשאָן דאָס איריקע,
איז זי אין שטוב אַרומגענאַנגען,
װי אַ. קאַטשקע צװישן הינדעלעך...
40
יי מען טרייבּט פּליטן.,,
עס דאָבּן די נעפּלען פאַרװישט און פאַרשמירט אַלע דער- | פער און װעגן, אין פעלר פאַפּט מען אָן מיטן װאַרעמען פּנים די קאַלטקײט | פון הענגענדן רעגן..- עס װייזן זיך פלעקן פון בּײמער, פון ערגעץ אַ הױף, אַן אַסװיד ,פון אַ בּרונען, נאָר פ'שווימט עפּעס אָן, עס װערט װײס פאַר די אױגן.. און אַלץ װעדט אין נעפּל צערונען. אַ טרוקענער צוייג פּאַלט אַראָפּ. עס אין שמיל. אַ יפױגל | הייגט אָנעט צו קלאָגן: ס'קומט אויסעט אין לעכּן אַזױפיל אַדיכערצוטראָגן,, אַזויפיל | | אַריבּערצוטראָגן"... די צענדליקער קוועלכעלעך פּליעסקענען. צװישן די בּייטן אין מורמלען און ריחן, - |און צוישן די נעפּלען װייט:װײט אויפן ניעמאַן דעדהערט זיך | די שטים ; פונם זיידן :
שמוליע, העי, שמוליע,. / |
פאַרפּאַטש דעם הינטן אויף סקאַרוליע !....
דער זיידע קריכט אום מיט אַ בֹּאָרֶר מים אַ נאַסער א | טאַפּט די שװאַרצועס,
די פעטערם אין נעפּל מיט לאַנגע בּוסאַקעס מען שפּרײוט אויף די פּליטן,
41
אָט װערן זײ נעלם. מען הערט נאָ אַהיס פון דעד זט
דעם - געשריענעם שמועם,
עס מוען אַ פּליעסק אָפאַטשינעם, אַ גראָג, און דעד שטראָם
ווערט צעשנימן...
דער נעפּל פילט א אויסעט די ליימיקע בּרענן, ניטאָ -- ניש קיין
| עד , ניט קיין װאַסער.
און ווייך אין די געננט אַװי, און ממשות -- אַ װאַרעמער
אָטעם אַ בּלאַמער...
נאָר סװויקלט זיך עפעס... אט גײען די כּלערליי טאָלן אי וועלדער - אַריבּער,
דאָרט שטייען. פאַלװיקלט די הײוער, בּאַדעקטע װי מענל אין
גבירישע שטיבּער...
און אט פּלאַצט דאָ אוימעט אַ קלאָרקײט אַ גרינע... פ'ווערט | | קלערער בּיי זיך אין נשמה..
די זן שוש אַ לײכט. עס בּאַװוש זיך דאָם װאַמער איך . .
װע"בּעס פאַרװינטע א'ן לאָמע,
| דער װאַלד האָט זיך בּלױ אױסנעװאַשן, איז נאַס, און דער
= קאָפּ זיינער = פלאַקע
און סגײם זיך אַ העלקײיט װײט:װײט אױף אַ לאָנקע, אַ
| פײיערל שטייט דאָרט און אַקערט..,
| אַ רחנות, אַ פרישקייט פון גראָזיקע לאָנקעם, װאָס שמעקן | און פינקלען און װיינען, און סשוימען נאָך אומעט די שטיקער פון נעפלען -- חלומות | פון פעלדער און פּלײנען...
און ס'שווימען די פּליטן געלאַסן, געלאַמן, פאַרקידעװען רונד מיט די בּרעגן, פּאַרען אַדױסעט דעם מוי און דעם רעגן. דערכּײ לינט דער זיידע... ער היכעדט די ליולקע און זשמו: בי דעט פון הענוג 'די אױגן;
די װאַרעמע ערד האָט זיך גלאַנציק און פעש אַװי שטאַרק אויסגעצויגן,
די שטרויענע בּיידלעך שמראַלן און
42
צעקעסטלט אין מעלדער, געמויזעכצן, געלבע און העלע און גריגע =+
עס גיסט זיך דער דורכזיכשיק-ציטריקער פלאַקט אויף בּודשטי+ | | ניקע שטענגעלעך דינע, די גרינקײט אויף פעלדער-קאַרטאָפל לינט אָפּגעקילט, מאַט, יי אוים:עזאָטן...
און פ'שמייכלט די קורצע די ראָזעװע רעששקע מיט שפּרענ? | קעלעך ויימע בּאַשאָטן -+
עס רינען די זאַפטן פון דוערד, אַן אַ שעָּרות נעמט דורף | אַלע גלידער,
עס שפּאַרט זיך אַ לעבּן אַ שטומער דורך גרע:עד, דורך װאָרצ+ לען און צװײגן,.
אַז פ'האַלט מער ניט אױסעט דער זירע, ער שוט זך אַ נעם, אָ, ער קאָן מער ניט שװײגן,
דערלאַנגט ער אַ רעװע: טראַמציאַ אין דיין טאַטן! און נאָכ= | | אַמאָל װידער: טראַמציאַ. אין דיין מאַמען: אַז סכאַפּן זיך אױפעט די זן אויף די פּליטן,
מען זעט, אַז עס פליצן אַראָפּ פון די פעלדער די פאַרגּן | די הייסע, װי שמראָמען.
עם שפּרודלש פון פרילינג אַרײן אױף דער װעלט און אַלײן איז מען אויך דאָ /אינמיטן...
רנונו של עולם! עם טוט זיך דאָ װאָס אױף די פעלדער, װאָס האָט ניט קיין נאָמען!...
: 2 : = . . - אַזױ האָש דער זיידעניז, עליו?השלום, די פּליטן געטריבּן קיין | | פּרײסן ,
אין ער פאַרנאַכטלעך אַריין מיט דער בּלױער װיליע אין. | ניעמאַן אין װײטן, -
43
האָט מען די שריגעס פאַרגראָנן אין ואַמד אין די שװערע | שװאַרצועס פאַדבּונרן , און פייערן האָבּן די פעטערס אױף יעשװערער פּלישט אָניע.
צונרן.
שוייגעװדיקמיד, זאַלבעצװײט בּיי אַ מייער, אַזױ איז מען גרויע געזעסן.
געבּראָכן דעם ראָזעװען בּרויט און דעם באָרשט פונם טעפל | | גענעסן.
סאיז שטיל אויפן געננט געװעון. עס האָבּן נאָר בּלױע די | וועלען געדונגען,
עס האָט נאָר דעד פייער זיך הילכיק / צענלעשלט, צעליגט, װי | אַ רויטינקער בּלימל,
און פאיז נאָר אַ פיש װען ניט װען פונם װאַסער דעס קילן געשפּרונגען.
בּלוי אין געװען, און אַ רױטע לבנה, אַ שװערע, איז אַרױם אויפן הימל.
4
1 די וויליע און דע- ניעמאַן..
בּעת די לבנה צעשפּריצט ױך אין לאַנד, װי אַ זילנּער- | | גער רעגן, דאַן היינט זיך אַ שטײיפע געשמאַלט פון אַ ליטװין אַרױס | | פון דעם ניעמאַן
און פשוימט, נים געהערט, פון װיליע אַ שונקעלע פרױ | אים אַנטקעגן.
צעװאָרפן די לאָקן, די נאַסע, מיט לאַנגע און גרינלעכע | | בּרעמען,
בּאַװיזם זיך איר גליטשיקער קערפּער אַרױס פון די כװאַליעס... עס בּוינט זיך אַריבּער דער ניעמאַן און געמט זי אַרומעט, און טוט איר אַ קוש אין די אוֹיגן די גרינע, װאָס ליכטן
| פון אומעט, און נעמט זי אַראָפּ אויפן גרונט אין די בּלױיע, קריסטאָלענע מאַליעם...
6
ו דער פעמער אברהחם פּאַשעט די פערד,,
:גײנאַכט איז דער פעטער. אכרהם געווען אויף דער װאַרטע. דאָס פעלצעלע האָט ער געהאַט און די טאָרנּץ צום עסן, ביים פייערל גרוי, װי אַ קאָרטש אי אברהם געועסן און /ס'האָבן געסטאַרטשעט פון אים נאָר די ביינער די ' | | האַרטע.:. אַװי האָט דער פעטער אברהם די פערד אױ דער לאָנקע | = געפיטערט. געפענטעטע האָכן זי שװער אויפן גראָז צונעשפּהוננען, די שיין. פון לכנה האָט װייך אויף. די שקאַפּעם געציטערט און װײט אין פאַרנעפלטן פעלד האָט דער ניעמאַן געקלונגען... דאָס טרוקענע פייערל האָט זיך אָן כּוחות געלאָשן... - אַזױ װי אין שלאָף איז אברהם בּאַנומען געועסן, א בּוים אין אַ בּוים האָט אין טונקעלער ליכש זין גענאָסן, און פ'האָט זיך געהערט, װי דאָס גראָז װערט געצופט און | | געפרעטן... און פהאָט זיך געהערט: אויפן הימל עם רירן זיך שטע"ן, אַ רויכעלע טוליעט זי אֵיין, װי א װאַלעמער ניגון; אַ ציטריקע געץ האָט פאַרנומען דעם הימל דעם לערן און פ'שווימען דאָרט מישעלעך, פינקלען און װיגן זיך, װיגן... עס האָט זיך אכרהם, דעם פּנים אַרױף, אױסגעצױנן: די קאַלטע לבנה גייט אום אין אַ ראָר אין אַ געלער און זיבּעצן שטערנדלעך זיינען געקומען צופלויגן, עס ציטערט. איין שטערן אַ גרינע- פון אַלעמען העלער...
60
נאָר פּלוצלונג דאָס שטערנדל האָט זיך גנ אַ צאַפּלן אַ פלי דאַן געטאָן אינם גּלויען געװעג פון די שטראַלן, אַזױ .װי אַ פונק פליט אַהים פון אַ כלו יע שװאַרצאַפּל.+- אין. מאָכיקן װאַלד אי דער שטערן אַרונטערגעפאַלן. אנרהם האָט עפּעס אַ חלום אַ װײשן פאַרששאַנען =" - = דער פינקלענדער בּלוי האָט די גענגט די | גאַנצע בּאַשאָטן, און דאַן מיט אַ זפ איז דער פעטער פון דרע"ד אױיפנע? שטאַנען און שטיל צו די װאַרעמע קליאַטשעס אַװעק אינם שאָטן... ער האָט זיך אַװי יי די פערד אין דער פינפטעל געפאָרעט. אַ האַלו אוף אַ האַלז האָבּן אַלע געעטעמט פאַרשלאָפן, דאָס ליכט פון דער זייט האָט אױף אײנעם אַ פערד אָננעטדאָפן און ס'האָט זיך פון אים נאָר די פּלייצע געזען אױמגעמאָרעט:.. האָס בינטל פון שקאַפּעס איז מונקל צוזאַמענגענאָסן געװאָרן, פאַרמאַטעהט אין שטרויענעם בּיידל אַדײן אין דעד פעטער, אַ טאָפּאָל האָט מאַט אין דער פינסטער געשײנט מיט וי | בּלעמער, און װייט אי פאַרגליװעהט אין שטיאַלן געלענן דער קאָרן. שטיל ;איז אברהם אוף דרערד אין דעם בּײרל געלעגן, געחלומט פון דערפל, געשמײכלט צו זיך און געשװיגן. אַרױם איז פּאַמעלעך אין בּענקשאַפט זיין ארי פון די בּרע;ן און ס'האָט זיך דער מעטער גאָ- לוצלונג צעשרעלט אין אַ | גיגון : כּיסט די שענסטע אין דעם דאָרף, נאַסטאַטיע, זע, | | ס'קװעלט דער גערשטן און געבעררלם אי דער האָבּער די געמױזעכצן אין געפל מינקלען פונם שרי.. הער זיך איין, הער זיך אֵין, אין די װעלדער די יאַדלאָ אע יט איצט אום פאַרחלומט אין לבנה+שיין דער מאַך-באַװאַקטענער, דער באָרװעסער בעלדבר...
47
קום אַרױס אין בּרייטן פעלד, װען אַלע פייגלען שלאָפן און נאָר די קװאַלן זיינען אויף, | | דיין טאַטע לינט פאַרמאַטערט פון דער אַרנעט אויפן שייער סװעט װיסן נאָר פון דעם די אַלטע ראַבּינעץ אין הױף -
:
און נאָר דאָס װינטעלע, װאָס נעכטיקט אין די אײער... ביסט ד' שענסטע אין דעם דאָרף, נאַסטאַטיע!
אכרהם האָט אויסגעװישט שטיל מיט דעם אַרבֹּל די טרערן .- האָט צוגעהערט סיף, װי עם שװיינט די פאַרחלומטע געונט; עס האָט זיך א האַרץ מיט אַ האַרץ אין דער פינסטעף
געזעגנט...
די בּאָבּעשי עה איז אױסגעגאַנגען.+
אַז די בּאָבעשי די אַלטיששקע איז אױסגענאַננען, האָבּן פיינעלעך געזונגען,
ווייל מיש איר צדקה, מיט איר האַיץ דער גומער האָט די װעלט געקלונגען. |
און אַן מען האָט די בּאָנעשי אַראָפּגעהױבּן, האָט אַיעדערער געשויגן,
און אָן אַ קרעכץ האָט מען די גוטע אַלטיטשקע אויף דרערד געלאָזן לין. /
עס איז דעד זיידענין אין שטובּ ַמגעאַננען -- אַ טױטער שאַרבּן,
יל ער, דער אַלטימשקער, ער האָט איר צוגעזאָנט, אַז ער װעט פריער שטאַרבּן. |
און אַז מען האָט דעם בּרימינן אַראָפּנעפיהט אין שטעטל, האָט דער דאָרף געטהיעיט: / - ,ניעמאַ, גיעמאַ יווש סמאַראָי שליאָמיכע"
און אויך דער פּאָפּ װאַסילי האָט בּאַדױעהט...
נאָר אַז דער שמש האָט ראָס מעטערל אַרױסגעצױגן צו רייסן קריעה,
דאַן האָכּן זי צעשריען, נעבּעך, מינע פעטערסם, װי די רוצחים פאַר דער תליה.
מ. קולבּאק (3) 49
ח נאַסטאַסיע..
נאַסטאַסיע האָט שצאַװיע געקליבּן בּיים זייט פון די סטעזשקעס, אַ מאָלצײט צו מאַכן אַנטאָשען -- איר טאַטן דעם אַלטן. - טאיז רייסן געבּענטשט מיט אַ האָריקן שצאַװיע אַ קאַלטן, מיט יאָדלעס, װי פּעלצן, און ראָבּן, װי די האָלאָועשקעס... - דעם פאַרטעך אין האַנט גײט נאַסטאַסיע אַינגעבּױיגן,
אַזױ װי אַ קאַטשקעלע, װיימט ניט פון שלעכטם און פון זאָרגן, די פיפלעך בּאַנעצשע פון טױ און בּאַרישט פון פרימאָרגן,
זי האָט פון דעם אָטעם פון דר'ערד פאַר איר חיות געזויגן. דאַן קומש איר פון װעלרל אַ מענטש מיט אַ כאָמעט אַנטקעגן.
זי האָט אים בּאַקוקט פון דער װײט מיט דער האַנט בּײ די
אויגן : ער קומט אַזױ פריש, פּונקט ער װאָלט אין די װעלדער גע: לעגן.
פאַרשעמט האָם נאַסטאַסיע זיך װידער צום שצאַװיע פאַרבּױגן. דאָס קערט זיך אברהם אַהים פון דער װאַשע בּאַניגען. ,גוט-מאָרגן, נאַסטאַסיע, ריר קעלבּעלע שטילע, גוט-מאָרגן !" זי האָט זיך פּאַר בּושה אַהינטער די קוסטעס פאַרבּאַהגן,
עס װעט זי דער פעטער, דער שװערער ניט קאָנען געפינען. דאַן האָט זיך אברהם אַ לאָו אין די קוסטעס געגעבּן, געהערט האָט זיך וייט זיין געלעכטער פון צװישן די בּלעטער: ,דו קעלבּעלע מיינע, ואו בּיסטו, מיין קרוין און מיין לעבּן !" נאַסטאַסיע האָט הינטער די צװייגן געקװאָלן פון פעטער... -
0
,ער איז אַזױ פריש, פּונקט ער װאָלט אין די װעלדעד געלעגן וי" אַ בּרוינער, צעהיצט מיט צעשויגערטע אייגן אין לאָקן, ער האָם זי געפונען אין גראָן האַלבּ דערפרייט האַלבּ דער: ' שראָקן, אַ הינדעלע שרעקט זיך אַזױ אין אַ זוניקן רענן... האָט ער זי געמאָן דאַן אַ כאַפּ אין די אָרעמס די .ברייטע, דערלאַנגט איר אַ קוש אין דעם ציטריקן האַלן דעם. פאַר; | בּרענטן , זי האָט זיך געגענן אַ צאַפּל צו אים אַ דערפריימע און שטיל צו זיין ברומט זי געטוליעט אַלץ נענטער און | גענטער...
22
ט דער פעטער איצע,,.
ס'האָט זיך פעטער איצע אויסגעלערנט שניידעריי, מאַכט ער אַלטע סערמיענעס פּונקט װי שפּאָנל-נײ, מאַכט ער אַלטע סערמיענעס, פּונקט װי שפּאָגלינײ,
קומט ער אין אַ דערפל אָן מיט דער נאָדל-פאָרים, הענגט ער אויס אַ װיװעסקע: ,דאָ פאַרריכט מען בּנדים", הענגט ער אוים אַ. װיװעסקעץ: ,דאָ פאַרריכט מען בּנדים".
זיצש דער פעטער אויפן טיש טערקיש, תּמעװאַטע,
טרענט און ניצעװעט און ליינט אַ לאַטע אויף אַ לאַטע, טרענט און ניצעװועש און לייגט אַ לאַטע אויף אַ לאַטע.
אױסגעלאַמעװעט איין דאָרף, גײט ער אין אַן צװײטן,
בִּיז ער לאָזש אַרױס פון האַנט דעם געננט אַ בּאַנײטן... בִּיו ער לאָזט אַרױם פון האַנט דעם געגנט אַ בּאַנײטן...
ס'האָט זיך פעטער איצע - אויפגעלנ-נט שניירעריי, /מאַכט ער אַלטע פערמיענעס, פּונקט װי שפּאָנלנײ, מאַכט ער אַלטע סערמיענעפ). פּונקט װי שפּאָנלײג"...
5
ווינטער בּײינאַכט אין דער אַלטיטשקער כאַטע.,
איז מען געלענן בּיינאַכט אין דער אַלטיטשקער כאַטע, { גערויכערט די ליולקעם די גרויסע, געכּרומט און געסאָפּעט. ; פאַרמאַטערטע האָבן די פעטערם געקוקט תּמעװאַטע, אין שווייס אין אַ פעטער געועסן בײם טיש און גע: | | | כראָמעט, אין ששיכּל האָט קױם אַ לוטשינע אַ שטילע געברענט... דערבּײ האָט דער פעמער רחמיאל די הויון פאַרשצאָנעט, אַ שניי האָט געכליאָפּעט אין פענסטער, אַ װינט האָט גנע קלאַפּט אין די װענט, די זאַסלינקע האָט זיך אין איון אָן װענטל געמקראָבּעט... עס האָט זיך דער זיידע געדרייט אויף דעם אױיוון דעם היםן, אָן כּוחות, די העמר אויפנעעפנט, אין אַננסטן בּאַשלאָגן, דער װינט אויפן פעלד האָט די כװאַליעם אין ניעמאַן גָי ! . | | שטוסן, - די אַלטע כּהמה אין שטאַל האָט ניט אויפנעהערט קלאָגן. עס זיינען די פעטערס געלענן צו צװײ. אין די בּעטן,
טעמפ מיט די צורות צום בּאַלקן געקוקט און געשויגן וי וי 2 דער זיידעניו האָט זיך געקערט, אָ, דער זיידעניו האָט זיך ג9= בּעטן:
,אברהמציק,, מיין קינד, טו אַ זונג אונו אַ. טרויעריקן נינץ". .
פון הייסן געלעגער אַראָפּ אי אברהם דעד פעטער, אין חושכניש איז ער געװען, װי אַ יאָרלע אַ גהיץ - - -
84
האָט ער גענעבן אַ. זונג, װי אַ װינט אין אָמיעניקע בּלעטער, | האָט ער געגעבּן אין מטונקעלער כאַטע אַ װאָיע, אַזױי װי עס װאָיעט אַ װאָלף בּײדערנאַכט אױף די װעקן, װי פװאָיעט אַ װאָלף אױף פאַרשנײטע, בּאַלױכטענע פּלײ= נען -! = -- פאַרטײעמע זיינען. די פעטערס, װי קלעצער געלעגן. ס'דאָט פּלוצים דער זיידעניו שטיל אָנגעהױבּן צו װיינען, ער האָט זיך געדרייט אויפן אױװן, געקלאַפּט אין די ציגל,, אָ, גאָטעניו העלף, עם אין פינסטער און בּיטער... | דעם פעטער אכרהם אין דורך אין די בּיינער אַ צישער, עם האָם זיך דער ניגון געגעבּן אַ גאָפ, װי אַ שפּיגל, ! געגעבּן אַ קלונג, װי אַ װאַסער אין נעפּלען אין בּלױע... - אין חושכניש איז ער געװען, װי אַ דעמב אַ געזנטער. האָט ער אַ טרייסל געמאָן די טשופּרינע אַרױף און אַרונטער. (דאָס האָט ער דערזען אינם חלום נאַסטאַמיע די גױע). ער האָט זיך אַװעקנעשטעלט אויס און גענעבּן א רייטשע, אַזױ װי אַן אָנער, װאָס בּענקט נאָף אַ קליאַטשע אַ הײסע, אַ שפּרונג און ,א הײכ זיך געטאָן מיט די הענט אין די בּאָקֶעם, אַז ס'האָבּן פון פרייד זיך. צעפּינטלט בּיי יעדן די אױגן, און סזיינען די שלעכטע געדאַנקען אַזױ װי סאָראָקעם, װי גרויע פון טונקעלער כאַטע צעפלױגן... אין ער אַרױם אין אַ מענצל, אַ װנג א אַ זעץ מים די | שמיוול, אַ בּרען אין דער לופט, װי אַ פלאַס, מיט די הייטע שװאַרצ: אַפּלען , אַז פ'האָט זיך דער זיידע דערפילט, וי ער פליט מיט דעם שטיבּל, ער קריכש ערגעץ הױך, ערגעץ הױך אױף צעבראָכנע שמאַפּלען...
צעטומלט פון נינון, + געליימט איז דער פעטער געבּליבּן, אין סקאַװעראָד האָט שוין געטליעט די לעצטע לוטשינע,
ט
א
דער זידעניו האָט זיך. צעשמייכלט, די הענט זיך געריבּן: ,אברהמעלע, װאוסטע גענומען אַואַ קול-ננינה ל"...
דער בּלוי פון פאַרטאָג איז אַריין אין דער װאַרעמער כאַטע, פאַרװיקלט אין שטרוי. האָבן ביימער אין גאָרטן געפראָרן... דער װינט האָט אין פירהויז געצופּט פון אַ פּעלצל די װאַטע, די אַלטע כּהמה אין שמאַל אין אַנטשװיגן געװאָרן.
84
אי
אַנטאָשע שפּילט אױף דער בּאַנדורע...
העי, העי,
העי; אַנטאָשע, מו א זונג, טו אַ קלונג
אויף דער בּאַנדורע: -שורע, בּורע, מורע, מורע, אָט אַזױ,
העי, העי,
ס'איז געװען דער קרעווער דוכּט ווייס וי שניי, | ווייס װי שניי,
האָט ער קינדערלעך אין פּאַלאַץ -ז מעכטער צװיי,
מעכמער צוויי,
נאָר בּיים דוכּס בּיי די פער
האָט געדינט דמימרוק בּיאַדוליאַ מיטן נאָמען שאַלאַפי...-
העי, - העי, | העי,, אַנטאָשע, טמו אַ זוננ, טו אַ קלונג
אויף דער בּאַנדורע: שורע, בּורע, מורע, מורע, אָט אַזױ,
העי, העי.
57
ס'איז געקומען װעטנע:צייט,
בּרענגט דער בּוים נייע צװוינלעך, - בּרעננט דער שװאַלב דעם שװעלנעלע, בּרענגט די צויג אַהים די ציגלעך
און די קו דעם קעלבּעלץ. + 2 ס'איז געקומען װעסנע:ציט,
פֿאַר די טעכטערלעך די צװײ,
בּרענגען זי אַהים צום רוכּס,. אינם פאַרטעך
צו בייסטרוקעס.,,
װײ, װײי, װײ = = --
העי, העי.
העי, אַנטאָשע, טו אַ װנ;, טו אַ קלונג
אויף דער בּאַנדורע: שורע, בּורע, מורע, מורע, אָס אַזױ,
העי, העי... -
כאַפּט דער דוכם זיך צום שװעדר, הימש דער דוכס שפאַנען פערר,
און פון קרעווע בּיז מאַזשיר
און פון זשעטל בִּיז דאַמיף.
יאָגן רייטער און קאַרעשן, 1 לויפן לאַפער און שטאַפעטן - = -- ס'אין אין ערגעץ ניט געװען,
ניט צו זען
דעם רוצח שאַלאַפֿײ,..
העי,. העי, העי, אַנטאָשע, טו אַ. זננ,
טו אַ קלנג.
אויף דער בּאַנדויע: שורע, בּורע, מורע, טורע, אָט אַזױי,
העי, הלעי הײנם? = סאה שא
אין די װעלדער פון קריווימש וואוינט דער גזלן שאַלאַפּײ
און דער אַלטער קרעװער דונס, ייס װי שני,
װײיס װי שניי,
פאָרט אַליין איבּער די פּלינען אין דעם ריטערלעכן טראַכט און ער קלינגט מיט די כלייזין אין דער נאַכט
אין דער נאַכט...
העי, העי, | דעי, אַנטאָשע, מו אַ. זונג, טו אַ קלונג
אויף דער בּאַנדורע: שורע, בּורע, מורע, טורע, אָט אַװי,
העי, העי...
89
לב דער זיידעניו קומט שטאַרבּן .,
גרוי, װי אַ. טױבּ, אין פאַרנאַכטלעך דער זיידע געקומען פון | | פעלד, צורעכט געמאַכט שמיל דעם געלעגער און אָפּגעזאָגט װידוי, אין האַרצן צעזעגנט זיך רויַקערהײיט מיש דער װעלט און דאַן צוגעשלאָסן, אָן כּוחות, די אױיגן די מידע... און סזיינען די פעטערס געקומען צוקאָפּנם פון זיירן, אַראָפּגעלאָזש טיף די בּאַװאַקסענע קעפּ און געשויגן. ם'האָט עפּעס פאַרשטשעמעט די הערצער און ניט געלאָזט ריירן , פאַרשטשעמעטע הערצער -- אַ זיפץ ניט געקאָנט אַרױסקריגן... פּאַמעלעך האָט דעמאָלט דער זיירע געעפנט די אױגן, ס'איז װאָרעם אַ שמייכעלע איבערגענאַנגען זיין פּנים, ער האָט זיך געזעצט אױפן בּעש, קױם זיך איבּערגעבױגן, און אָט-װאָס דער זיידע האָט דעמאָלט גערערט צו רי בּנים: -- דו, אָרטשע, מיין בּכור, בּיסט געװוען דער יסוד פון משפּחה! דער ערשטער אין פעלד און דער לעצטער געועצט זיך צום מיש... די ערד האָט זיך װאַרעם צעעפנט פון אונטער דין סאָנע, אַזױ װי די ערד זאָל דיין זאָמען זיין פרוכמבּאַר און פריש... רחמיאל, װער קאָן זיך מיש דיר אויף דער לאָנקע פאַרמעסטן ! געווען איז דיין קאָסע אין גראָז, װי אַ פלײצל פון מײער, דיך קענען די שלענג אין די זומפן, די פייגלען אין זייערע געסטן. די בּרכה זאָל ווען בּיי דיר אינם שטאַל און אין שײער!
00
דו, שמוליע, דער טייך-מענטש, נימאָ אױף דער װעלט אַזאַ | | גלייכן ! בּאַשטענדיק דעם כּוטש אויף די פּלײצעם, בּאַשטענריק אַ נאַסער, געשמעקם האָט מיט שופּן פון דיר, מיט דעם ריח פון שליים | אין די טײכן,
געבּענטשט זאָלסטו זיין אויפן לאַנד, און געבענטשט -- אויפן | ! װאַסער !..,
סאיז נאַכט צוגעפאַלן. די רויטינקע שײבּלעך פון כאַטע. אין טונקלעניש האָבּן געװאָרפן אַ שיין אויף דעם זיירן... עם האָבּן געשטומט מיינע פעטערם, געשטומט האָט דער טאַטע און נים געלאָזט פאַלן אַ װאָרט פון זיין בּענטשן און רידן. דאַן האָט זיך דער זײידע צעזעננט... די גלידער צװאַמענגע? נומען... און שמיל און אוף אײבּיק די אויגן די שטאַרץ פאַרשלאָסן. - געקוקט האָט דער עולם, געקוקט אױף דעם קערפּער דעם שטומען און גאָרנִיט געזען און קיין איינציקע טרער ניט פאַרגאָסןי-. אַ פויגל האָט ערגעיץ אין װאַלד אױם:עקלאָגט פאַר דער נאַכט | זיינע ליירן, די לעצטע לוטשינע אין כאַטע האָט קױם נאָך גענליט אין | די פונקען, און סזיינען די מעטערם געשטאַנען צוקאָפּנם פון זיידן, די שװערע, בּאַװאַקסענע קעפּ אין די אַקסלען פאַרזנקען...
61
בּוניע און בּערע אויפן שליאַך
פּ אַ ע מ ע.
אויפן שליאַך
א, בּוניע בּיק אוֹן בּערע דער פּאַלענט -- די גראָבּע יידן קוטשעראַװע =
מיט די פּיסטױלן אין די הענט
און מיט די מעסערס אין כאַליאַווע,
גייען אייננעמן די וועלט--
יונגען בּראַװע!
זאָנט בּוניע בּיק, דער פֿאַנגער לײטענאַנט; ע, שרעק זיך, טעלז, און ציטער, דרױיע! עס ווערט געגאַנגען און געשפּאַנט
אויף זאַך און טאַט און גאַזלעואִיע, געגרייט צום שלאַכּט זיינען אַרױס
צוויי יידן גרויע.
מ. קלבּאַק (5) 08
און אויפן טראַקט, אין חשכות און אין גוס, געפאָרפלט האָבּן װויאַזן קודלעװאַטע, געגאַנגען זיינען פום אין פוס
די בּיידע יונגען תּמעװאַטע,
זוי סיווע הינט גענישטערט אין דער נאכט די וועלט, די בלאַטע, |
06
אַ קרעט שמע
יעס רויכערט זיך אין ראָזע נעפּלען דער בּאַגִין, די וועלדער קאַלטע נעמען שאַרען,
אַן אַלטע קרעטשמע אין טוי און גרין,
עס העלט, -- די רויע צווייגן פּאַרען,
זי פרישער שניי די העלע בּליאונג לייכט
פון עפּ? און פון בּאַרן, |
עס האָרכט די פולע, פרילינגדיקע ערף
דעם שאָרך פון לעצטע נאַכט-שאָטנס פילאַווען די בּוימער ואַרפן אָפּ די שלייערן און בערד, און קלאָר ווערט בּיז די ווייטן, די יאָדלאָווע, ווא סזיצט די נאַכט און אױף איר לאַנגן פינגער - זיצט די סאָווע,.
60
דאָ לויפט פאַרבּיי דער שװאַרצער, ווילנער שליאך, אַ רואיגער אוה אַלע זיינע מיולן;
ער שלאָפט אין טונקלעניש פון וועלדער סכך
און אויף דער פריי--אין גרינע בּוימער:ציילן,
ס'איז שטיל. עס שפּאַנען בּלויז צוויי יונגען מיטן וועג - און אַײלן זיך און אַיילן.--
{ די בּידנע קרעטשמע פּאָפט אין אַלטן הויף, און ס'האָרכט דאָס גאַניקל--איר אָפְּן אױער; ,עך, בּורזשוי, דו, עפן, עפן אויף!"
--און פויסטן גראָכּע זעצן אינם טויער. - ,שטיי אויף, בּורזשוי, די וועלט גייט אוים אין קאַלעמוטנעם טרויער".,,
פּאַמעלעך עפנט זיך די בלאטיקבּרייטע מיר, און ס'קריכט אַרויס אַ ייד אַ יענטעװאַטער; דער קאָפּ אין פעדערן, אַ נאָז װי אַ געשוויר, ער שרייט און קוויטשעט אַ מידער און אַ מאַטער; ,ער קלאַפּט עס, ווער? װאָס מאַכט איר מיר בּאַגינען א טריאַטער?|י /
68
עס טוט אַ שאָס,, אַ בּליץ.. אַ פייער און אַ רויך., דאָס בּיס? אָטעם האָט אים אָפּנענומען,
ער טאַפּט די בּאָרד, דעם פּנים און דעם בּויך--
אַ לויב צו גאָט; מיט גאָרנישט אָפּגעקומעןן |
די יונגען שטייען שטיל און דרייען זיך דעם װאָנץ און שטומען, |
נאָר סזיינען פּלוצים דאָ אַרײן אין שלאַכט
דעם קרעטשמערם בּנים, װי די בערן;
ערנעץ האָט אַ האַנט אַ שװאַרצע פון דער נאַכט פון הימ? אָפּנעקראַצט די לעצטע שטערן;
עס האָט געשאַלט: די ועלט, די פוילע
נעמט זיך איבּערקערן,
אין קרעטשמע האָבן זיך געבּראָכן טעפּ,
מען האָט געזעצט מיט פויסטן, וי מיט שטיינער, זייטן האָבּן זיך נעעפנט פון די קלעפּ |
| | און קאַפּאָטעס זיינען געפלויגן מיט די בּיינער, געלױבּט דאַרף זיין די דיקע קרעטשמערקע
און ווייטער קיינער!
69
זי האָט געצופּט די קאָלטנס פוֹן די בּערד,
זי האָט געפּאַטשט, זי האָט געדראַפּעט;
מאַנסביל האָבּן זיך געקייקלט אויף דער ערד
און פון די שופרדיקע נעזער האָט געקאַפּעט, / געשטאַרטשעט האָבּן קערק, קני און אויגן קעלבּערנע פאַרגאַפט,,,
דאַן האָט דער אַלטער קרעטשמער אָפּנעקרײט; גענוג, גענוג, זאָל ווערן שלום!
מען האָט זיך אויפגעהויבּן שטילערהייט
און טעמפּ אַרומגעקוקט זיך, וי אין אַ חלום, אָ, בּערע, בּערע איז אויך אױפגעשטאַנען, כאָטש נעם און מאָל אים!
די לאַנגע הענט אַראָפּגעלאָזט צום ריל,
אַן אויסנגעמאַטערטער, קוים מיטן לעבן;-
ער האָט געשמייכלט און געפּלאַנכעט אינדערשטיפ פוֹן קלעפּ געגעבּענע און ניט דערגעבּן,
די פויסט האָט ניט געדינט. ער האָט געקלאַפּט פאַרבּיי, אָדער דערנעבן, |
0
דערוזיי? האָט מען דעם שווערן טיש געגריים, דערלאנגט דעם פעטן בּאָר'שטש, דעם הייסן, דערלאַנגט די גרויסע לאַבּנס בּרוֹיט,
און ניט געװאַרט בּיז מען װעט הייסן,
האָט מען פּאַמעלעכדיק און פעסט געריבּן
בּיז די לעצטע שווייסן,
דער קרעטשמער פרעגט: איר, געסט, װאָס איז דער מער? וי קומט די בּיטערניש צו אַייך, פון װאַנען?
װאָס ווילן אורחים ? און װוער איז מען, װער?
און וואו אַהין מען קלייבּט זיך ווייטער שפּאַנעןף ס'איז דאָ אַ וועלט, און יידן זיינען אומעטום פאַראַנען, -
דאַן ענטפערט בּוני בּיק: אַ, ליבּע פריינט, מיר ווילן בּלויז די וועלט אויסלייזן,
איר זעט, דער מז? פון בּורזשויען שיינט, - נאָר ס'טרעפט, אַז ס'גייען לייט אָן הויון, מען מוז דעם יאך אַראָפּוואַרפן, די קייטן און די אַנדטרע שאַלאַמײַזן}
21
אין דרויסן 8 בּצַשלאָגענער מיט מעש,
האָט קלאָך געשטוינט דער וועמנדיקער פרייטיק ; פֿאַרגאָסן אַלע פּלױטן האָט דער בעז
מיט שטיקער בּלוט שוין װאַרעם:צייטיס, געקלונגען האָט דער קילער בּלאַנקעט ריין
און זילבּערליך און ווייטיק,
דער קרעטשמער זאגט: אַ, געסט, אָ, ליבּע געסט! צו טיף די רייד כ'זאל זיי פאַרדייען, | גענוג, אַז מען פאַרדייעט, װאָס מען עסט,
און חוץ דעם -- בּעסער שווייגן, װי דער שלייען, ווייל אין גלות איז אַ ייד, און וייל די וועלט
װועסטו ניט איבּערשרייען.,.
אַזױ האָט מען בּיים טיש פאַרבּראַכט, גערעדט,
מען האָט אָבער געדארפט אין וועג זיך לאָזן,
האָט מען זיך אָנגעפּעלצט, געקניפּלט זיך בִּיו שפּעט, א בּיס? צוגעפייפט, אַ בּיס? צוגעבלאָזן..
און אַװעק, געציטערט האָבּן בּוים און בּלאַט, געפלאַטערט האָבּן גראָזן,.
ארי
72
אונטער דער יאָרלע.
די בּרייטע נעכט, וואָם זינגען אֶן אַ קול, װוי בלויער אַייז אַרײנגעפאַסט אין געגנט, ווען בּיימער גרויען דורבזיכטיק און שמאָפ, / מיט ווייכן זילבּערלעכן ליכט פאַררעגנט,, עם שטייט אַ יאָדלע אויפן בּאַרג, װאָס האָט
מיט אַלְץ זיך שוין געזעגנט,
צוויי שאָטנם לאַנגע זיצן אונטער איר,
און בּלויז די טיפע, בייזע אויגן נליען; פאַרגליווערטע און שטום, אָן מינדסטן ריר,
מען זיצט און מען בּאַװעגט נאָך מיט די וויען, און שטייף, וי מתים, איז מען, װאָס כסען האָט זײי
אָפּגעשריען..
3
אַ דארף אַ שטרויענער קריכט אונטן אינם טאָל מיט דרעמלענדיקער כאַטע איבּער כאַטע,
אין דער ?בנה:נאַכט פוֹן קילן, בּלויען שטאָל צעליינט אויף אֶפּרו, װוי בּהמות זאַטע;
עס שלאָפט דאָס דערפל שטיל מיט די לבנהדיקע: שױבּן מאַטע / | | בי
און בּוניע בּיק שטרעקט אויס אַ ווילדע האַנט,.
ער שעפּטשעט האַלבּע ווערטער, קוים צו הערן:
דו זעסט דעם דאָרֹה און אָט דאָס גאַנצע לאַנד?!-- דאָס פעלד אַרום װועט מאָרגן אונז געהערן -- -- -- דו, בּערע, ווען ווערט טאָג? דו, חבר, ווען גייט אויף דער מאָרגנשטערן? -- --
נאָר מיט דעם קאָפּ פאַרגראָבּן אין די קני
זיצט בּערע קורץ און פינסטער, וי א דאָרן+
ער טראַכט פאַרטיפט, אַז ס'לוינט זיך ניט די מי' צו ווערן לכתחילה דאָ געבּאָרן -- -- ייס דו עסט, דוֹ טרינססט און גאָרנישט, מען אין קיינמאָפֿ נאָך ניט זאָט געװאָרן,
און בּוניע זאָגט: הער צו, דו נאַר,. הער צו
דעם סוף פון מענטשנס שווערע ליירן -= == -=. ס'וועט שלאָפן גראַם אַ לעמפּערט מיט אַ קו
און ס'וועט אַ קינד זיך שפּילן מיט זיי בּיידן; פריד װועט זיין, און זשאַװערן װעלן די מעסערם: אין די שיידן,
אַזױ האָט ער געחפומט פון דער װועלט, גערערט צום חבר װאַלד, צו די חברים שטערן,, - און צוגעפאַלן איז ער צונ'ם פעלר, געקושט אים און גענאָסן טייכן טרערן; א, בּאָבּעשי, פאַרלאָז אונז ניט אַפֿין אין שטרייט אין שװערן!!.. /
ער האָט געוויינט, פוֹן הימל אומגעריכט
אַ ווייסער פיד? איז אַרױסגעשואומע, / ס'האָט אױיסגעשפּילט אַרום, פון שטיקער פיכט, אַ ווילדן ליד, אַ קאַלטן און אַ שטומען -= -- == און בּוניע בִּיק האָט עס געהערט, און חבר בִּיק האָט עס פאַרנומע,
| דאָס. ליד האָט אַיינגעזאַפּט זיך אין זיין הויט ;
ער האָט געהאָרכט, געשטוינט און האַלב געשלאָפן, ערשט אױפגעכאַפּט זיך מיט דעם מאָרגן=רויט האָט ער דערזען -- אַן אומגליק האָט געטראָפן : ס'איז בערע ניט געווען. אין מיטן נאַכט אין ער,
דער אומטרייער, אַנטלאָפן, -- --
האָט בּוניע דאַן געזיפצט: אויך, בּערע, דול אויך דו האָסט אונזער זאַך פאַרראַטן?
און פונם שטרייט איז ליבּער דיר -- די רו?. ער האָט געשריען מיט אַ קול אַ מאַטן; | א, וויי צו אַייך, אויף אַלע ווייכע פּערענעס,
. אין איער טאַטנס טאַטן!,, |
אַראָפּ איזן ער אַן עלנטער פון בּאַרג,
זוי סװאָלט זִיך אָפּגעטײלט פון בּוים דער שאָטן, פֿאַרװאָרפן ס'פּעק? אויפן בּרייטן קאַרק,
האָט ער געפּאָרשקעט מיט די װאָנצדראָטן, | גענאַנגען שטום און ס'האָט אין אים | דער כּעס געזאָטן,
76
3 יי 8 סייך,
2
אַ טייך. ס'איז דורכגעשטערנט דאָ די רו,
און בּוניע רעדט אַראָפּ װאָס פון נשמה:
יט
כ'בין װאַסער, װאַסער טוויעריק, וי דו! מלאכים בּאָדֹן זיך אין דיר מסתּמא,
וואו ס'שלאָפט דיין שטילקייט אינם טוי -- דאָרט אונטער וװערבּעס לאָמע -- -- =--
דו קומסט -- פון וועלכער גראָזנדיקער ווייט? און גייסט -- צו וועלכע נעפּלדיקע סופן ? װאַסער, בּיסט די פרומע איידלקייט,
װאָס אויך ניגונים סאַכט מען פון די שטאָפן... פּלין:מלִין:פּלין און פּלין:פּלין=פּלין =
דערנאך איז ער געגאַנגען שלאָפן -- -- --
אין דאָרף,
און דאָרף האָט מען געקלאַפּט, געלאַכט, געבּויט; -געשעפּט פון ברונימער, בּאַגאָסן בּייטן } |
יעס האָט געשמעקט מיט בּלינעס אוֹן מיט קרויט{ -מיט פרילינגדיקע מוידן בּיי די פּלײטן,
און פ'האָט אַ יעדע כאַטע זיך געטונקט
:אין גרינס און קווייטן, |
|ס'איז בּוניע דורך פּאַמעלעך, וי אַ האָלץ{ ;נאָר בַּיי די פּלײטן שטיקט זיך אַ געלעכטער, ער האָט אַרומגעקוקט זיך בּייז און שטאָלץ (א, בּוניע בּיק, דער נביא, דער גערעכטער ), דער שטייט און ער בּאַטראַכט די קליינע זינד פון נישטיקע געשלעכטער, |
אַוועק איז ער אין איינזאַמקײט אַליין,
אפּנים, ס'איז נאָך שלעכטס גענוג פאַראַנען,
עס האָט אים נאָכגעיאָגט פון ערגעץטואו א שטיין -- -- (וויי, וויי, מען מון אַרױס פון דאַנען))
האָט ער אַװעקגעשפּאַנט מיט זיינע לאַנגע פיס,
וי בּוניע בּיק קאָן שפּאַנען!
| -ביים עק פון דאָרף האָט ער זיך אָפּגערוט; אַראָפּגעװישט דעם שוויים פון דער טשופּרינע, :געקרעכצעט שטיל, געקילט אין זיך דעם בּלוט, ;נאָר פּלוצים,,, שאַ!,, מע זינגט,,, אַ קול נגינה...
;אַ גויע זינגט און עמעץ בּרענצפט ;אויף א סאַנדאָלינע,
יעס בּאַקט די זון, דער גאַנצער הימל גליט,
יעס קלינגט דער זאַסד און צווייגן הילכן גרינע} אַ יעדער רויער מלאָקן שפּראָצט און בּליט -- :דעל װאַז, די אַספּע, די ראַבינע -- = יו אַ גע זינגט און עמעץ בּרענצלט -
;אויף אַ מאַנדאָלינע,
און בּוניע זעט: אַ כאַטע פריש און ניי,
עס לויכטן אַזש די קלעצער, די סאָסנאװע, דאַ וואוינט אַ בּאַלעגוה! נאָר סיי:וויסיי,
מען מוז אַרײנגײן בּעטן אַ נדבה, . | פּאַװאָליע עפנט ער די טיךר און ער דערהערט אַ פאַנסבּיל רעדט בּאַסאָװע:
זיי ויסן, נאַסטיע, איך בִּין קאַרל מאַרקס,
ואס גייט אַרויס זיך שלאָגן מיט בּורזשויטן,
דו זעסט דעם פויסט? -- אַהאַ -- ס'איז עפּעס שטאַרקס 1 און דו ניט קוק, װאָס מיינע װאנצן גרויען,
ס'איז כּוֹח דאָ גענוג..." אַ, בּוניע קאָן די אויגן
גאָרנישט טרויען,
ט'זיצט בערע מיט אַ גע אויף די קני,
זי זינגט און ער דערציילט בּאַרימערײען:
דו, נאַסטיע, נאַסטיע, ווייסט נאָר פון די קי, -- געשטעלט דעם זויערמילך, פּאַרמישט דעם קלייען, אַן אונזעריקער איז פאַרנומען טאָג װי נאַכט . מיט דענקערייען!.,
נאָר אומגעריכט געװאָרן איז ער שטום '
(אין פירחויז:טיר איז בּוניע בּיק געשטאַנען -- -- --); די העלזער אויסגעצויגן פאַנג און קרום,
אויף הויכע פיס, װוי טרוקענע בּוטשאַנען,
מען האָט זיך אָנגעקוקט -- און איינער האָט
דעם אַנדערן פאַרשטאַנען..,
די נאַסטיע זאָגט; זייט וויסן, ליבּע לייט,
ס'איז מיט דעם שטאָט:מענטש אָנגענעם צוֹ שפּרעכן, דעם דאָרפישן פעלט אויס די איידלקייט{
מען האַלט אין קנײפּן זיך און שטעכן-ברעכן,
װאָס איז די פּויערטע אין דאָרף? זי קינדלט נאָכאַנאַנד און איז אַ קעכין, --
נאָר בּערע טוט דעם גראָבּן װאַנץ אַ װיש
און זאָגט; גענוג גערעדט פון הוֹיכע זאַכן !
דערלאַנג עפּעס, א טייערע, צוֹם טיש,
מיר ועלן זען די וועלט שוין איבּערמאַבן.
דו זעסט -- מען טוט, מען קעמפט, מען װאַנדרעװעט
איבּער די שליטכן.י:
קולבּאַק (8) 41
און זי די יוננען רייבּן איז בּאַוואוסט ; -- עס קלאַפּן צוויי אַװעקגעלאָזטע מילן,
איין רגע נאָר -- די שיסלען זיינען פּוסט, און ווידער נעמט זיי נאַסטיע אֶנצופילן, אַזױ כּסדר,,, בּיזקל? בוניע איז אַרױס
זיין צאָרן שטילן,
ער טוט אַ זעץ אין טיש, ער לאָזט אַרױס אַ בּרום און ציט דאַן אויס אַ פינגער, װי אַ שטעקן
אָ, קום, פאַרטונקלטער בּאַוואוסטזיין, קום !
קום שרייען און קום װעקן; |
ס'איז בּרוך אַרום! עס רינט די וועלט
אין אירע לעכערדיקע עקן! /
און בּערע זיצט שוין, נעבּעכדיק, אַ תַּםגְ - ס'האָט גאָט אים אָנגעשיקט דעם מאַרעװיכער.. - די נאַסטיע טוליעט זיך,.., דער ליבע:פֿאַם
גליט אונטער אנוטשעס און טיכער..,
דא טוט ער זיך אַ באַפּ... עס בּרעכט ארויס 8 טאַנץ, אַ פלאַמענדיקער וויכער,
53
עס טאַנצט די זון און ס'בּרומט צו די געפעס
די שויבן ציטערן, די בּענקלעך פאַלן, |
עס טראָגט זיך בערע מיט דעם נאַקעטן געזעס אונטער די פייערדיקע ריטער=שטראַלן =-י == -- האָפּ:האָפּ, האָפּ-האַפּ! האָפּ-האָפּ, האָפּהאָפ! =-- -- יצוויי זיסע נאַכטיגאַלן } -- =-ײ -- |
און נאַסטיע אויך -- די פיס, וי דונדע קריג,
| די בּריסט, ווי פרישער קירבּים אויף די בּייטן, ער טאַנצט דעם בּאָק, זי אין די ציג,
און מיט די הערנער איינס צום צוייטן; האָפּ:האָפ, האָפּיהאָם! האַפּ:האָפּ, האָפּיהאָטם! -- -- :צוויי חנעוודיקע קווייטן!
סייוו = יט טיט יי יט = יט
די נאַסטיע האָט געשריען. == == שש אי אש
געװאָרן איז אין דאָרף אַן אָנגעלויף
און ס'האָבּן קלעפּ די לייט אַרײנגעקראָגן,
דערנאך האָט מען געהרגעט זיי אין הויף, |
און ווייט אין פעלד האָט מען זיי אויך געשלאָגן -- -- אָ, קלעפּ גענוג... קוים כּוחוֹת האָט געקלעקט
אַװועקצוטראָגן -- --
4
אין אַ יאָדלאָוון װואַלר,
ס'לייכט בּרוין די זון אין זאַסקעװיצער וואַלד, וואז ס'בּרענען זאַפטיקדױטע מוכאַמאָרן}.
וואו ס'שפּאַרט מיט פוילעניש פון יעדן שפּאַלט און ס'שטינקען קאָרטשעם פון פאַר טױזנט יאָרן}.
וואו ס'קילט די זון און יעדע האָרעדיקע צווייג אי צונגעפרטרןי:.
דאָ טראָגט דער שטיין אַ נאַסע בּאַרד פון סאָך, און ריטער, ריטער צאַפּלען אױסגענאָגטע,
און וואו אַ טונקעלניש, אין עס אַ סומנע לאָך, . זואו ס'זיצט די געלע סאַווע אַ פאַרקלאַנטע,
און עפּעס מאַטערט דא, װי אין אַ טרױיער:בּוד פון ליידן ניט דערזאָנטע,
ס'איז נאַכט, די יונגען בּרעכן זיך אַ וועג, עס טראָגט זיך ווייט אַרום אַ טױבּער קנאַלן,
דער פויסט -- אַ האק, די ציינער -- פאַר אַ זעגע און בּיימער שווערע ציטערן און פאַלן,
מען קריכט אין זומפּ, די נעזער אָפּגעקאַלכט
פון ווייטע שטראַלן.,.
פֿאַרואַקסן האָט אַ קאָלטנדיקע פעל
די שטאַמען, וי מנורות אויסגעדרייטע, עס בּלייכן ווייך לישײַעס טונק?:העפ, וי זילבּערלעכע נעצן אױסגעשפּרײטע, און ערגעץ הענגט דאַ די לבנה אויך, אַ לאַנגע און אַ טויטע,
אין װאַלד האָט מען זיך, חבר, אָפּגעזעצט,
ס'האָט בּערע קוֹים אַ פייער אױפגעבּלאָזן ;
אַרום אין חושך טראָפּלט, פּיקט און נעצט,
עס פּלאַשען אױסגעװייקטע גראז -
סזיצט בּוניע שטום. ער דענקט. ער בּלאָזט, און אט האָס ער זיך אויפן קול צעלאָזן;
56
-- אַ, מענטשחייט, אַן אַ היים אוֹן אֶן אַ דאַך; עס לוינט דיין מזל צו באַוויינען, --
| אין ווייכע נעסטן שלאָפט דער שנאָבל:פאַך, אין גאַרעס וארעמע -- זי װאַלדײפאַראײנען, אַ מענטש נאָר צו אַ מענטשן ויל זיך אַלץ נים צוגעוויינען, |
-- דו פרעג בּאַשיד בַּיים פּראָסטן װאָראָבַּיי, דו פרעג די קאַלטע, ליטווישע בּוטשאַנען, -- אַ יעדער הויערט אויף זיין מיסט און שטרוי, בּלויז דו, אָ, ווייסט נים פון אַהין בּיז דאַנען! צו װאָס בּאַדאַרףה מען הויכע קוימענס?.,, װאָס איז
די חכסה פון די בּאַנען?..
-- אַ, בּערע, בּערע, בּרודער מיין אין נויט, -
האַלט צו מיין סיווער קאָפּ זאָל זיך ניט שפּאַלטן בּיים דענקען פונם לעבּן און פון טויט,
וויי? עפּעס איז דאָ אומקלאָר און בּאהאַלטן..,
אָט דאָס האָט ער געזאָגט -- -- און זיך פאַרװיקלט אינם טולופ? דעם אַלטן,
האָט מען אֵן אייזערנע, אַ לאַנגע נאַכט
אַזױ געשטאַרט בּיים דרעמלענדיקן מייער -- -- == פאַרציילט זיך מעשיות, װאָר און אויסגעטראכט, פון בּופלאָקס און פון גרינעם אומגעהייער -- האַלבּ פרויענצימער און האַלבּ מאַן, װאָס זינגט אין נאַסן אֵייער..,
88
פּיי אַ מיל,
און אָנגעקומען אין מען האַלבער נאַכט
צו אַ פאַרװאַקסן מיל, צו װאַלד און װאַסער { געווען איז אַלץ פאַרשלאָגן און פאַרמאַכט, - פאַרגליווערט לעפּיש אין דער לופט דער נאַסער. דאָס טייכל בּלוין האָט פון דעם גראָבּן גראָן. אַרױסגעשײנט אַ בּלאַטער.
און בּוניע האָט געזאָגט: דו, מילנער, דו!
כ'בּאַדױער איצט דיין לעבן אָן אַ זינען: /
װאָס איז דער מענטש! און וואו איז גאָט, אַואו? און צי װעט ס'בידנע עמך טרייסט געפינען1 == -- דו שלאָפסט, דו שלאַפסט, די מילנערקע בַּיים זייט און דיינע טעג פאַררינען,
9
| דער' שטערן ווינקט אַראָפּ, דאָס טייכל העלם,
דער היט? הילכט פון זילבּערנע געשרייען:
ווער ווייס, צי אויף עלעקטרע גייט די וועלט,
און איר ספּרונדזשינע װוער עס טוט אָנדרייען?
דו שלאָפסט, דו שלאָפסט, די מילנערקע בּיים זייט. און דיינע טעג פאַרווייען..,
דערנאך האָט מען זיך אויסגעצויגן ויפ
און אַינגעשלאָפן אין די נאַסע גרעזער } געכראָפּעט און געכאָרכלט פונם סױפ,
מען האָט געפּאַָמפּעט מיט די לאַנגע נעזער; די וויען, וי די לאָדנס אָנגערוקט | איבּער די אויגן:נלעזער,
די מעליקע לבנה אויפן מיל
האָט נאָכגעטאַפּט די חשודיקע יונגען;
-- אָ, בּאַלעבּאָס, איך ווייס ניט, װאָם מען װויל... נאָר איר עגונה:שטים איז אויך פאַרקלונגען,
דער מילנער האָט גערעדט פון שלאָף און פערצן / נעולעך האָבּן צוגעזונגען,
0 2
פאַרטאָנ,
פֿאַרטאָג, וי פון דער שװאַרצער פעל
דער אָקס פול דאַמף און בּלוט קריכט אָפּנעשונדן -- אַזױ איז דער בּאַגין פאַרבלוטיקט העל | געקראָכן פון דער פינסטער אָנגעצונדן ;
דער נאַקעט פלאַמענדיקער לייף אין פעלר,
די פיס נאָך אין דער נאַכט געבּונדן,
און ס'שפּרײזן פיידע יונגען מיטן טראַקט,
אַ ישב זעט מען ניט,,, נאָר פּלײנען, פּלײַנען; ידער לאַרך אין אױיסגעגלאָזטן הימ? קנאַקט }
עס שטראַלט די קויטערקייט, װאָס נאָכן וויינען,
און קלאָר איז יעדער בּוים אוֹן יעדער פייכטער בלאַט:
אין די קודלאַטע קרוינען
1
איו אַ שטעטל.,
ס'ליגט זשאַמוט אויף איר ליים אין טויטן:שרעסק, און צווישן פעלדער שווייגט די ווייסע רײסן}. די דאַרע הימלען אָנגעטאָן אין זעק,
און ווינטן פייפן אויסעט בּייוע נייסן
ניט גוט, נים גוט! עס מאַטערט זיך די װעלט ניט אויף צום פלייסן
און אין די קרומע שטעטלעך שטילערהייט אַ בּלויער פינגער בּאָמבּלט אין די שױבן; | אַ שונא קומט! אַ שונא גייט! +
צום צינדן, מאָרדן און בּאַרױבּן -- -- די נאַכט פאַלט צו און יידן שטאַרן
גרויע, װוי די טויבּן,
02
און אָט אַ מאַרק. דער קאַרגער מולד רינט,
צוויי מערדער שפּאַנען, שפּריצן מיט רציהה..,
די לאַנגע װאַנצן פלאַטערן אין ווינם,
אד שריי --- אוב ס'איז דאָס לעבּן דיר ניט ניחאיי די עצה סקרוכעט. האָרֹך ! געמפּילט
האָט די שמשיכע... |
אינמיטן מאַרק זיצט בּוניע פאַנג און גרויס, און בּערע קריכט אַרום איבּער די הױפן;
-- דאָס שענסטע מיידל פירט אַרױס,
װאָס װאַשט זיך מים די טייערדיקסטע זייפן! און ניבּו??פה האָט פייערדיק געשפּויצט
פון מוי? דעם טרײפן.,.
אַזוי האָט ער גערופן אין דער נאַבכט -- -- -- ס'איז קחהל איינציקווייז צונויפגעקוטען, -
געזעצט זיך שטום, צעהויקערט און פאַרשמאַכט,. בּיז אַ געוויין האָט זיי אַרומגענומען --
האָט מען געוויינט, דאָס ?עמפּ? רויכערט, שטום, און אַלֶע שטומען. /
99
'שטייט אויף פאַרציטערט אַרעלע מושקאַט,
און ס'קלינגט זיין קול -- פון קבר אױסגעגראָבּן ; --- מיין ווייבּ האָט מיר די קינדער אָפּגעהאַט,
איך דאַרף איך איצט שוין סיי:ווי:סיי ניט האָבן.,, האָט ער געװויינט, און לייט האָבּן אַרום געשטוינט, זי אױסגעשטאָפּטע ראָבּן,
און מענדע כַּיו, אַ שטאָרער, װי א מת,
שטרעקט אויסעט בּיידע הענט מיט אַנגסט און ציטער; -- איך גִיבּ מיין שוויגער אֶפּ אויף עולמות !
און ס'האָבּן אַלע איך בּאַדױערט בּיטער, געפּלאַנכעט אין די קודלעװאַטע בּערר,
דוי אין די וועלדער אַ געוויטער,
אַ נאַכט. װי שאָטנס האָבּן זיך גערוקט
פיל שליומפּערדיקע װײיבּער אין פאַטשײלעס} .
די סאַנסבּיל ליגן אין די לעכער און. מען לוגט, | װאָס װעט געשען אין מאַרק מיט די נבלות 1.,
און שטיל אין, שטיל, מען הערט שוין, װי די שטערן פּלעסקען זיך אין תכלת,
04
יאון אָט, אַ מאַרק, דער קאַרגער מולד גליט, יגעשטרייפטע סהנות שווייגעווריק. מושטרירן{ :די װײיבּער, װי די זעלנער, מעסטן טריט, ;פאראויס צוויי שװואַרצע ריטער קאָמאַנדירן. -- און שטיל איז, שטיל, דאָס שטעט? הוילט
:פאַרהאַקט אויף אלע טירן,
בּערע שפּילט אויפן האָרן,
די נעפּלען קייקלען זיך פון דינעם מילך,
און בּיימער=שאָטנס שטאַרן און פּאַרשווימען ;
עס רוישט, עס שאָרבט אַ זיידענער געהילך, -
אַ ווייכע שושקעניש פוֹן האַלבּע שטימען = -- -- 6, האָרך! עס קלאַפּט דער פּיקהאָלץ אויס
אַ הילצערדיקן הימען,
דאָס לאַנד, דער הימל האָבּן זיך פּאַרמישט,
די קלאַנגען, פעלד און לופט צענויפגעקנאָטן,
עס פּינטלט וואן פטררויכערט און פארווישט
אַ שוואַלבּ אויף טעלעגראַפן:דראָטן,
ס'איז חלום, וואָר איז בּלױז דאָס שטיקל שליאַך, װאָס ווערט בּאַטראַטן,
260
סגייט בּוניע שטום פארבּונדן אויף א באס און בערע שלעפּט אַ פוס אַן אויסגעדרייטע, פאַרװיקלט װאַרעם אין אַן אַלטן זאַק, -
זי קריכט אים נאָך אַ פולע און אַ בּרייטע, און בּאָרוועם פּאַדעט מען אין ליים
יט פּיאַטעס רויטע.
עס פאַלט פוֹן בּאַרג אַראָפּ דער שלישך אין טאָכֿ, די נאַסע, קורצע װערבּעס פּיי די זײיטן,. /
אוּן בּערע הינקט. ער קרעכצעט אויפן קוֹל}
== אָ, זאָג מיר, וויפי? איז דער שיעור צו שטרייטן ?!--- דו זעסט נאָר קלעפּ נאָך קלעפּ און עפּעס זעט מען נימד
די נייע צייטן{! == == ==
דער נעפ? בלעטערט זיך און שימערט שטום,
און זיי אין אים, וי פלעקן דורכגעפעצטע.
מען קריכט פאראויס, מען טאַפּט דעם ועג אַרוֹם3 די קנאַדערדיקע היט אַראָפּגעזעצטע
די װאַנצן אויף אַראָפּ -- -- זיי שטייען אויפן בּאַרֹג, --- צוויי הענער אויסגענעצטע,
קוילבּאק (7) 597
און אױיבּן -- לאַנקעס שפּרײטן זיך אין טוי}
עס פיטערט זיך די טשערעדע פון שררה,
דער פּאַסטוך זיצט -- אַן אַלטער, גרויער גוי, רעדט שטיק, און ניסט, און שפּרעכט זיך אֶפּ עיןהרע ... ער פלעכט אוים לאַפּטשעס, קאַשיקעס
פון פרישן קאָרע,
ס'זאַגט בּוניע הויך: דזשיען:דאבּרי, אַלְטער כריין! און יענער ענטפערט: װאַצפּאַני, דזשענקויע! כען זעצט זיך שוין דערבּיי אִפּ אויף אַ שטיין, -- א שמועס וועגן פי און וועגן תּבואה,
אַהער=אַהין -- אַ מענטש אַן ערלעכער אין היינט נישטאָ אויף אַ רפואה! -- --
דאָ הייבּט זיך בּערע אויף: א, זיידעניו}
דו לאָז מיר נאר אַ בּלאַז טאָן אין דיין האָרן,
| איך וויל דאָ פאַר דעם שעפּס און פאַר דער קוּ אַ זונג טאָן עפּעס פוֹן די קינדערײאָרן,
א לאָז מיר, לאַן,,, און בּערע אין אַזשׁ
בלייך געװאָרן,
/ +98
;א כאַפּ געטאָן דעם האָרן צונם מויל, האָט ער גענומען זיך פונאַנדערויגן, - אַרוסגעריסן האָט זיך נאַקעט:הױפ.
;א בּרי?, אַ ווילדער וויייגעשריגן -- =- = און ווייט אין פעלד האָט זיך צעבּרומט זיין געלער פּלאַנכעדיקער ניגון, /
יער האָט געבּלאָזן ביטער און געקלאָגט ;
דאָס פעלד איז גאָט, דער האָרן איז דער בּעטער, א וואו האָבּ איך גענעכטיקט און געטאָגט{! -- -כיבין װוי דער האָלץ אָן צווייגן און אָן בּלעטער, יעם גרויען בּייזע מיינע טעג, וי שװאַרצע, האַרטע, טהרהײבּרעטער == -- ==
מיין טאַטע איז דער לאַנגער בּרייטער שליאך,
דאָס פעלד אין גאָט, מיין בּעטער איז דער האָרן, -כ'בּין װי דער ראָבּ, װאָס וויגט דעם צווייג? סכך, ;פון טרויער -- האַרט, פון פּלאָגן -- שוארץ געװאָרן, די סאָווע האָט אַ נעסט, די קו אַ שטאַל, און איך בּין ;אַ פאַרשטויסענער געבּאָרן, == == -- |
9
ער האָט געבּלאָזן, בּיטערלטך געקלאָנט,
אויך, בּוניע האָט אַ װיש געטאָן די בּרעמען.., א, דאַן האָט בּוניע צו דעם גי געזאָגטג
-- ווייס, אַלטער כריין, מיר װועלן אַלֹץ אָפּנעמען --- דו קריגסט די פי, װי אַ געשאַנק... דערמאָן | צום גוטן כאָטש אונזערע נעמען,
די זון האָט אויפגעבּליצט אין ווייטן טוי,- צעשפּריצט זיך פּערלדיק אויף צווייג און גראון 4 עס האָט גענומען וויקלען זיך דאָס גרוי, |
און גיין, און אױפפּלאַצן, וי זייפנבּלאָזן, --
די טאָלן האָבּן זיך אַרײסגעשײלט
אין גרינעם און אין ראָזן,
א קו איז שווער געשטאנען און געקוקט, די שװואַרצע פעל מיט ווייס, וי אָנגעמאָלן = איבּער די אויגן קנייטשן אָנגערוקט,
זי האָט געשטוינט צוזאַמען מיט די טאָכן,
זי האָט געטראַכט, געגליווערט מיםט אַ פּוסטן קים און אָנגעקװאָלן,
200
און הער ; ס'איז יעדער צווייג אַ פיימיאָל,
פ'איז יעדער שטיין בַּיים וועג אַ גרויער פידל?ן דער אַקער בּליצט אין וועסנעדיקן טאָל,
עס קלינגט פון בּייט אַראָפּ דער בּלאַנקער רירפ, און אין דעם קורצן קוסט דער פּואָסטער טשיזשיס זינגט א פּראָסטן קירל... -=
402
פאַרטאָג, בּיים מידן אויפבליצן פון ראָז,
װאָס וויל די װעװערקע:נאַרעשעװאַטע?
ווער ווייסט דעם קלונג פון אוֹנזער פּראָסטן גראָן? דעם בּליק פון אונזער קו, די תמעװאַטע?
ווער ווייסט די שרעק פון אונזערער אַ יאָדלע,
די טרויעריק צעליאַפּעװאַטע? |
אין נעפּלען ווינן זיך די סטערטעס היי
און תּפילות מעשענע פון ווייטע גלאָקן {
עס שניידט זיך דורכן גראָז אַ טרוקענער שאָסײ -- אַ טויטער שרינט אין די צעגראָזטע פֿאָקן,
עס בּלױט, די שטילקייט שלאָפט אויף יעדן שטיין
און הענגט אויף יעדן פלאָקן,
1038
און בּוניע זאָנט: מיר שפּאַנען צו דער שטאָט. צי פילסטו, חבר בּערע, די אחריות?
בּאַנעמסטו באָטש, וי ס'ווערט בּאַדדאָט
די אַלְטע וועלט אין שימ? און לישייעם ? -- -- נאָר ס'ענטפערט בּערע: אָ, װידען, איך פיל עם און פאַרדײ עם == == -- י
זאָגט בּוניע דאַן: טאָ גרייט דעם גראָבּן פויסט,
| דו,, דו, די שטומע קראַפט, װאָס גייט צעשטערן.., שטיי אויף, פּראָלעטאַריאַט, דיין צאָרן בּרויזט,
אָ, דלות:לעמפּערטן, אָ, קעלער:בּערן!..
און ס'ברומט צו דער פּאַלענט: ס'איז כּוח נאָך פאַראַן אַ שמעלט צו איבּערקערן! |
מען האָט אַװועקגעשפּרײַזט מיט לאַננע פיס, אַוװועקנגעװיאָסלעװעט, וי די ציקאָדן ;
די אייגלעך פייכטינקע און צוקער:זים,
צעפּאָרן און צעהאצט, װי אַלטע מאַדן,
אין פויסט אַרינגעשפּײט און העלדיש צוגעפייפט -- צוויי בּלאַנדזשענדע באַלאַדן,
203
בּייטאָג,
ס'איז הייס. דער גליווערדיקער תְּמוז בּרענט, אָן שאָטנס העלט דאָס פעלד, וי אויסגעשליפן ; די ווייטן בּלױע, גליענדיקע ווענט,
ס'ליגט קלאָר די וועלט בּיז אין די טיפסטע טיפן, און רו, בּלוין האַרטע קלינגענדיקע שטראַלן אינדערלופטן שמיפן,
און פון די בּעק גערונען האָט דער שווייס, וי ס'רינט פון סאָסנעס אפּ די טערפּקע סמאָלע ; עס שניידן שטראַלן, װי חלפים היים,
און װאַקלריק פון זון איז מען שוין כָלֵא.., . די לייבּער אָפן,.., וואו עס הענגט די העמף און וואו עס שטאַרצט אַ פּאָלע..,
ארי
104
בּיי דער שמטָט,
אום האַלבן טאָג האָט מען דערזען, דערזען:
עס בּלומט די שטאָט אַרום אין אַלַע טאָלן;
די פענסטער שפריצן אינם תטוזדיקן ברען;
עס שרייט דאָס בלעך אויף רוים און גרין בּאַמאָלן; די צלמים פּלאַקעון פון קופּלען:ציבּעלעס,
און ס'לויפן טורעמס, וי קריסטאָלן,
עס דאַמפט, עס בּרומט די אנגעגליטע שטאָט,
מיט הימלען דורכגעזענט פון שװואַרצע טרויבן,
מיט שטימען ווינטיקע אין קאַלטן דראָט -- = = עס בּליצט די שטאָט אַדורך מיליאַנען שױיבּ,
און ס'הוילט דער רער. און ס'בּרילט רי ראָד, און די עלעקטרע טאַנצט פון אויכן..,
208
געבּליבּן אין מען העשעדיק און שטום, | געקוקט מיט הייסע, קיילעכדיקע אוגן =- == == ס'איז װאָר ? צי אפשר טורעמט זיך אַרום
אַ חלום ניט געשטױיגן, ניט געפלויגן?,
א8, יאָמער:טאָל! דיין נעמפ איז אַ רויך
און אֵייזן אין דיין רעננבּויגן!,,
עס שטייען לאַנג בּאַדריפּעט און פאַרשמאַבט
די בלויע בּעל:חלומות פונם קעלער.-- =- --
די שטאָט פאַרגייט. עס קריכט די נאַסע נאַכט
פון די בּית-עלמינס, תּפיסות און שפּיטעלער -- == פאָראוֹיס!, . אַ בּליץ שניידם דורך די מאָביקע נשמות הע? און העלער,
1208
פייערלעך קליינע
געזען האָג איך יידישע װערטער, װי פייערלעך קליינע,
וי פייערלעך קליינע, וי פונקען, געצויגן פון. פינטטערן אַרץ. געפילט האָב איך יידישע װערטער, װי מײנעלעך ריינע,
װי טײנעלעך ריינץ, די טײיכעלעך װאָרקען אין װאָרקען אין האַרץ...
+
209
תּ ש ר י
זעס האָט אין תּשרידיקן לאַנד אַ קאַלטער פלאַם אַראָפגערעננט. פון װאַנען פלייצם דער מונק'לער, בּרוינער גאָלד, פון װאַנען? װי קאָן איך איצטער ערנער זיין פון װאָנלענדע בּוטשאַנען. ;אין אונזער געגנט.
קראַנק בּין איך, אַ קראַנק אין טעג די שאַרלאַך-דינע, !און כגלויב: אויף אָט:די לאַנגע, רוימע הענט פון ביימער בִּין איך אױפנעהאַנגען איצטער איינעה
?אויף. מין = געל-געװאָרענע טשופּרינע.
/אָ,, תּשרי,, תּשדי... פלינט דיין ריינע האַרץ אין צװײיען, -בּלוטיק, װי אַ קאַװענע צעשניטן,
:און זע, און זע דעם קילן פלייצנדיקן בּלוי אינמיטן ,
װאָס די װיליע קײיקלט דורך אין שטאָליק שטילע װייען...
!אָ, תּשרי,, תֹּשרי... איך האָכּ דיך בּרייט בּאַנעננט
און כ'ראָג זיך שווימענדיק אין גאָלד דיינעם פון דאַנען,
װי קאָן איך איצטער ערנער זיין פון װאָנלענדע ,בּוטשאַנען ;אין אונזער - געגנט.
20
: א 4 אַ שטיט געזאַנג אין אָװנט-בּלױ... ס'אין דאָ אַ שעהי... דעמאָלט שווימען ּלויע שיפן אין דער װעלט, | דעמאָלט װערן אויגן לוישער אויסנעהעלט, און פאיז די װעלט פאַראַן און סאיז די װעלט ניטאָ..
דעמאָלט פאַלן שטילע װערשער, שטילע תמילה-ריד: פ'לייכט די זעלע אויסגעליימעדט פון דער טונק לער שיירא שמיל. עם הײליקט זיך דאָט לענן ציטדיק אומעטום. - אפינסטערמיד. אין פרעמדע לענדער גייט אַ מענטש אַרום...
:
211
3 : 8
שטומט, צווייגעלעך, שטומט
אין זילבּערשיין...
דיין אומעט פון די לאָנקעם קומט, האַרבּסט !
אָ! לאָז מיך בי דיין איימניין זין...
די געלע אױגן מאַנסטו צו
- אַלײן...
עלנט שמאַרבן. װיל איך, שטיל, װי דו, האַרבּסט ! |
קוים אַ מנין - אַ לװיה - ציט... און שו'ן,..,
112
; אל 4
עלנט ליד, דו זוכסט דיין רו
און ציטערסט װי אַ מירטנבּלאַט , פון כװאַליץ אוים אויף כװאַליע צו אַ זעגל בּלאָנרושעט מיד און מאַט.
פאַרשטיקטע טרער פון האַרצן טיף
און שטומער דאַרבּסשיקער געויין ; אין קריעס אַייז אַ. שװאַרצץ שיף פאַרפּראָרן בלייבט אויף אײביק שטיין,
דאָס בּלוט. פון ואונדן רינם און רינט;.
עך, װיישיק האַויץ! די יוננט װייט... אין װערבעם װיינט בּײינאַכט דער װינט און קלאַפּט אין פענסטער שטילערהיט.
3 קולבאַק (8) 1218
זיינע
מָ נ חָ ה
אין דיינע צימערן איז רויַק, שטיל אַזױ, מיין קינד, דאָס יבַלוי רינ אויף דער ערר פון אַלע הימלען װאַרעם-
לינד,
די זון איז היינט פאַרגאַננען אָן געשרייען. און די טונקעלע געײ | | == שטאַלטן
אויף די גאַסן -- האָט זיך אישלעכער אין הױן, זײן הױו בּאַהאַלטן..
און איך אינער. און מיין װע; פירט תמיד דאָך, דו איינציקע, צו יָדִיר,
כ'ליד מיד פון גיפטיק:שטילער פּראַכט, װאָס װייט פון דײן | געשטאַלט אויף מיר,
יאויף מיר,...
די אומרייפע חלומות צערן אױם דאָס ריינע ליכט פון זעלע, און -כ'וויל דאָך גאָלדיק גײין אױף שטרעקעס טױ-באַגאָסענע | אין העלע, און כוויל דאָך גאָלדיק גײן... אין די פיר איילן זיין, װאו פ'ליכט דיין טרויעריקער חן,. דאָס ריין געזאַנג פון דיין געמיט-ליר, בּעת עס װעכּט זך, | | קויםקוים פילן ,
װען דאָס בּלוי. װי איצט זאָל גיסן זיךף אין פענסטער, זאָל.
זיננען שטיל אין שמילן שטיל דעם װידוי-װיי, װאָס שטראָפט דאָס יוננע האַרץ מאַר זינר.., - |
8 ;
אַזױ מיין קינד,
114
איך האָבּ געשולדיקט פיל, ניט װיפנדיק, אָ, װאָס איך מו.
איצט װיל איך תּשונה מון און אויסנעטן פאַר זיך אַ בּיסל,רו, איצט װיל איך תּשוכה מון...
די מנחה=שעה איז נאָענט.,. עלנט לינט די װעלט, פאַרלאָזן | פון דער װן.. -מאיז כּלוי און פּלו. עס שימערט נאָר אין דיינע צימערן אַ | | בּלאַסע דינע שיין. װען פעפענען זיך. די טויערן פון הימל, זאָל דיין װײכעיװײיכע האַנט אין מײנער זין. -מיד פֿון אומקלאָרע געזאַנגען, לאָמיד שפּינען די אַנטפּלעקונ? | נען פֿון אױבן, איינדרעמלען און גלױבּן, גלויבּן : גלויבּן... | |
געשרייען
צום דימל גייט אויף בּײדערנאַכט אַ געשרי: | אָ, װאָס טוען מיר, נאָט, אױף דער ערר?! | דער מלאך בּיים הײליקן טױער, גענּויגט אויפן שוערר פאַרבּרעכט זיינע פלינלען פון װײי;.
צום 'הימל גײם אויף בּײדערנאַכט אַ. געשריי...- צו חצות הושענה:רנא װערט שטיל מיטאַמאָל, די פעלדער פון שטערנדלעך פינקלען או וימלען... .
דאַן קלאָ: אין דער נאַכט זיין מאַרבאיגענער קול; אָ, װאָס טי איך אַלײן אין די הימלען ?!י
116
205 אנ איצט אין נאָך מיין שטיבל בּאַהאַנגען מיט איער און סגיסט נאָך די שקיעה איר װיין אין רי שויבּן.- אַ, ראַזיקער עלנט! איך שטי בי דעם פענפטער אָ, ראָיק | אוז שיק אין די פעלדער פונאַנדער די טובן.... ק ר פו
עס ֿעלן דאָך זענער דערפילן מיין שטיבּל,
װאָס שטייט שוין פון לאַנג בּיי דער זייט פון די װע:ן, און איינער אַ גרױער װעט זאָגן : אָט לאָמיר
= זיין | אײנציקן. בּריקל צום לעבּן אָפּועגן....
דאַן װעל איך דאָך מוון אַװעק אין די פעלרער, וואו ס'ליגט אין !די בּרעגן אַ מייכל אַ קאַלטער, -
און הערן, װי װעלן צו װעלן דערצײלן :
אָט גייט ער, דער הרונער בחור, דער אַלטער"...
217
-- האָסטו בּהױיט?+ /
ער האָט געענטפערט-שטילערהייט : ;אָ, ליידער, לידעד איצטער ניט,.,, אַמאָל האָב איך גענעסן אַלץ, אי קרויט, אי מערעלעף, אי רעטעכלעך מיש שמאַלץ, נאָר איצטער ניט",.,
-- האָסטו קליידער? | מונקל יז געװען אין חדר, זיין פּנים האָט נאָר בּלייך אַרױסנעשײנט: די הויזן מיינץ זעט מען ניט, אַ מאַנטל לײי איך בי אַ פריינט",..
-- האָסטן וואו אַן אָרט בּיינאַכט ?
ער האָט זיך אומעטיק צ צעלאַכ ,מען נעכטיקט ואו אין היי, אין קע אין מאָך, אין האָפן... און װינטער שלאָפט מען אין אַ פיר?הוין מיט אַ שיימל האָל'ץ צוקאָפּן",
28
51 לאל
2 4
2
גי איך מיר אַזױ אַרום, אַהום, אַרום
אַ יאָר, און צװײי, און דריי, און ס'קאָן זיין מער;
איך קוֹם אַזי זיך, נים געבּעשן, אומעטום, אומעטום, און אומעטום איז װיסט און לער...
סאיז װיסש און לער, און אומעטיק,
און נודנע שװער, 73 ,5
119
.0
דאָס רעגנדל טרימט
אַזױ . פינקלענדיק-פיין ,
גאָט האָט געהיסן אונז קינדערלעך זיין... שטילינקע מיין !
פון פרישן. און װאַרעמען בּערגעלע מימט
דאָס הענדעלע ויים : האָט אונז בּיידן בּאַנריסט,
און פ'האָט אים דאָס ריטשקעלע איבּערנעמישט....
-- אַמאָל אין געװעון אַ שעפּסעלע שין,
אַ שעפּסעלע קליין, . איז עס געועון.
אַלײן און אַלײן... ס'איז אמת, צי. ניין ?
,גי"
+- אי עס געװעון אַ ציגעלע קלאָר
מיט גילדערנע גלעקעלעך, גילרערנע האָר... פרישינקע גלעקעלעך
ליב איך בּין גאָר !"..יג
-- עופעלע, וייסע נים ואו אויס און ואו אֵיין, גאָט האָט געהײסן |
אונז, קינדערלעך, זיין..-
שטילינקע. מיי...
א א 8
דער נאַכט-געװעלב איז אױסגענאָסן קאַלט און חונד - דער שטאָט אַרום.
מּאַמעלעך בּלוטיקט שטיל און שװער מיין פרישע װאונר, דאָך בלב איך שטום,
אַ פרעסטל הילכט. צװאַמען מיט דעם בּלויען רוים טרינק איך די קעלט. |
און כ'שווייג פאַרשלאָסן אין די הילן פון מיין טרוים אין אייגנוועלט...
1298
א א * װען כ'האָבּ פאַר זיך דעם לעצטן טױער צונעמאַכט, האָב איך אַװעקגעשיקט דעם שטילן טרױיער -- געקלונגען, טיף געקלונגען האָט די נאַכט,
דער ווייסער פּאַלאַץ פונם טױט יי װעט שטוינען איינזאַם אין דעם מאָרגנרױם...-
בּאַנינען װעט אַ װאַנדערער אין טאָל. זיך רוען בי אַ בּרונען....
און פרום װעט ציטערן זיין קול:
אַ פרעמדער טרױעף /
האָט זיין װידוי*ליד געפונעןז
דער ווייסער פּאַלאַץ פונם טוט װעט שטוינען אינזאָס אין דעם מאָרננרױט,
128
אַ לב נָה:נ אַכ ט
סאיז אויפנעלננהװעש, רויִק אין חשון אַ נאַכט -* -
ווייך, צװישן די זייד-שװאַרצע שװעסטער, אַ וו ייסע שליכט זילבּערריקזאַכט
אין חשוון אַ נאַכט. | |
ריין הילכעדיק גליװערש דאָס לאַנד אף פאַרחלומטע מײפן.
אַ מירמלנער שלאָס. פ'רינט דאָס בּלאַנקעניש מאַט אױף די
: זיילן.
ס'שטוינם דער חלל דער קאַלשער, פאַרשלינגענדיק בּלאָנ - זשענדע, קולות.
סרירש זיך אַ װייכינקער גלעקעלע הויך אין די קופלען פון | | = תּכלת,
| צעגײט זיך אַלץ איינזאַמער, װייכער און ריהט זיי קוים ציטע-- : פ אט | דיק /אָן ,
און רירט זײ קוים ציטערריק אֶן: -
גלין, גלין, גלאָן.
חשוון ג' מינםק,
24
געזאַנגען אומקלאָרע... = דיין שטאַר אויג קאָן געמינען - נאָר קאַלטע װערטער אינגעפאַסטע זיכער: -- |
מיר לייכט דאָס ציטריק װאָרט, װי פּערל-טוי בּאַנינען, אויף בּלעטער ליכטיקע פון בּיכער, |
איך האָבּ געליבּט די העלסטע זעל פון פרויען, (און אפשה האָבּ איך זי אַליין בּאַשאַפן ...}
נאָר כ'האָב איר הייליקייט געמוזט פאַרטרױען
די ריין ג עשליפענע , געשניצטע טראַפן.
די מירמלװאָלקנדלעך (אין האַרץ פון דיכטער)
פון היים:לאַנד שווימענדע און פרעמדע ערמער,..4
איך בּענטש אייךְ, װאָגלענדע, איך צינד אַייך ליכטער: -- די קלאָר-קריסטאָלענע, צעשטראַלטע וװערטער....
228
אל
אפשר זינג איך... פרירט זיך אַ זיידנם אין האַ-צן, ס'רינט אַ צימערריקעס מיף אין בּלוט. |
נין... איך װיים ניט... = יאָ... אַ שכינה קומט אין שװאַ-צן, שלייכט. אין צימער מיט דעם אָװנט;עלוט -- -
אפשר זינג איך 17...,
כ'נעם דאָס תּהילימל; אין זילבּערן גענונרן = - דאַװנען, קערן בּלעטלעך.... די שעה פון רחמים קומש = - -- יעס לעשט די נאַכט, װאָס ס'האָט רעד טאָג געצונדן. שטילער... עפּעס רירט זיך - - - אָ - אַ - אָיר.
| | אַ ניגון נרומט... יאפשר זינג = איך !,..
286
2 24 אין נאָרטן, . בּיינאַכט, אונטער בליענדע צוייגן, אַ האַנט אין אַ האַנט װעלן בּיידע מיר זיצן | און. שװײיגן,..
די בּלאַסץ לבנה פּאַרשטילן װעט אינוערע פֿײון,- װעט װענּן פון רויַקן זילבּער אַ הלום | | | אויף בּיידן.
מיר זיינען פאַרטײלטע, פאַרװאָנלטע מײבן -- לאָמִיך זיך. טוליען, װען קיינער בּאַמערקט ניט, | און גלױיבּן...
און װען אין אַ נאַכט װעט פון אונז װער ניש קומען, == ניט װיַנען, ניט פרויערן זאָל דער פאַרלאָזשער, נֹאָר שטומען.
אין גאָרטן דאָרט אונטער די בליענדע צװייגן זאָל ער די פאַרציטערטע מיננעוי פאַרבּרעכן | און שװייגן..,
שָ 6 ס װוער גייט אין סאָד אַצינד, װער ג"ס ...= נישאָ דאָס װאָרט, װאָס זאָל דעם מוד פאַרױיגלען, ניטאָ די האַנט, װאָס זאָל די טיר פאַרריגלען - שטילערהייט... .
מלים אַדורך די לאָרן, נאַכט, פון װאַלד און פּלײן,
עס רוט מיין קאָפ פאַרבּראָכן אױיפן מיש. - סאיז. איצט די גאָרע װעלט אַ ציטעריק געמיש פון לידער שטילע און בּאַהאַלטענעם געויין...
עס בּעט דער סאָד אַצינד, עס רינט דער מױי, עס זינגט דער פאַרבּן-קלאַנג פון שװאַרץ און בּלױ, - עס שװימט דאָס לעצטע ליד פון מערביראַנר, עס קװעלט דער מרויער נאָכאַנאַנר,.. |
אַ לְבָנָה:נאַכ מ
אי װייטער ששילקייט שווימט די מלכת=-שבא,
עס פינקלען אין דער נאַכט דער קילער אירע שליערן -= ןֶ קילען חלומות פון דעם הימליבּלו....
און אָפּנעלאָשענע לבנה*ליכט מריפט זאַפטיק:קיל אויף יעדן דערפעלע, װאָס דרעמלט אינדערשטיל..,
אין פרירט זיך אום אַ װײיכער שמראַל, װאָס בינדש צונויף:
דאָס הינדעלע אין הויף,
דאָס פישעלע אין זיין געװעסער, -
און סוייטע לעמעלע אין שטאַל -- - -
אין ווייטער שטילקייט שוימט די מלנת-שבא פון אירע ציטערדיקע מירמל=שלעסער...
מ. קולבּאק (9) 229
ע ס טמר ייב 4 יי
עס טרעפט, אַז די װעלט זינגש אַרױס אַ. פאַדבּאָרגענעט ניגון, דאַן װערט אויף אַ הנע געהיליקט ראָס לעג = = -=
עס שוימען אַרױס יענע תּפילות, װאָס װערן פון יערן מאַה?
| | שוויגן ,
אַזױ נאָענט, אַזױ איבּערגעגעבן...
דאַן גלױבּט מען, אַז יעדערנם עלנט איז שװער, איז ניט אי- בערצוטהאָגן
ס'איז יעדערנס בּראָך
אַזױ אוממענטשלעך מיף, אַז מען קאָן נישט נים רײידן, נימ
: | 1 קלאָגן,
און דאָך... - |
+ 0
הוננער.י.
כגיי דורך ראָזע אָװנט-פּאַסן,
ס'װאַרפט די נאַכט שוין שװאַרצע פילן, כ'האָבּ אַ טרייען פריינד אַ בּלאַסן = הונגער פירט - מיך...= הייסט זיך אַילן..- סישווינדלען שילדן, הז און גאַסן,
װינט. זיך, װיגט זיך, הימל-מילן!...:
הונגער, עך, דו דאַרע קליאַטשע,
ליינסט דיין קאָט אויף מיף אַנידער,
און אין שװאַרצער עקזאַלטאַציע
טאַנץ איך, שפרינג איך, כ'שריי אַ מידע": פּאַציע ! אַעיע : מאַריאַנאַציע !
דונגער פיימט אין מיינע גלידער... -
181
אַח ד+ה ע ם
אין גרויען ישוב שטייט די שול פון גאָט פאַרלאָז, ספאַרװאַקסט דער מאָך די װענט, דעם פּאָליש און די מירן, צום עזרת?נשים קרומע, פוילע מרעפּלעך פיַן. -
די געננט שטוינט. עס װעלקן גאָלדיק, אומעטיק די גראָון....
אין שול איז אומקלאָר:ציטערדיק.... די עצבות זינגט פאַר- בּאָרגן..... אַ שמילער מנין אָנגעקומענע פון שטעט און לענדער, סבּעט איטלעכער פאַר זיך, גענויגן אויף זיין שטענדער: אָ, שומר, װען נעמט נאַכט אַ סות? אָ, װעכשער, װען װערט | מאָרגן !....
עס שלייכט צום עמוד װער, געזאַלפּט פון אַלטן טרויער:. סאיז ער, דער העלער, מירמל-קאַלטער דיכטער, דאָס קינד פון יבנה דאָרשט ראָס ליכט, װאָס גייט פאַרלאָרן... אַ װײישטער בּתיקול רופט און רופט פון אַלט-צעשטערטן מוער זצ - -- און גרוי און גרויער װערט. װייס שימערן די קיטלען אן גע: זיכטער...? און פ'דאַכש -! די ספרים גוססן אין מונקלקייט פון אָרון...
22
וון-פאַרגאַנג.
א
דאָ, אוֹן אום, און אוים, און אֵיין, ראָזער, רוימער, רינער װײן, שיין , שיין , שיין, |
איך בִּין אין שיין אַריין,
פון דער ששילער מערב-װעלט האָט דאָס רויטנס אױסנעקװעלט, ווייך און צימערדיק אַזױ,
אין נשמות אָפּנעשיינט
און אַ הײבּ געגעבּן זײ
מיט דער גאַנצער גרינגער װעלט און געלאָזן זיך אַװאו -- = - שווימט דאָס לעבּן אױסנעהעלט, רויַק, ריַקער פון רו, | שווים איך, שװים איך, שחװים איך מיט מיט מיין ריין און ראָן געמיט און איך מורמל עפעם שטיל, כ'זינג אַ לירעלע אַואַ: טאַ-טאַ-טאַ, טאַ-טאַײטאַ,
ציל, ציל, ציל =- = --
דאָ, און אום, און אוים, און אֵין, ראָזער, רויטער, ריינער װיין,
שיין , שיין , שיין,
איך בִּין אין שיין ארײן.
אל פס 3
134
נאָט, גאָט, ניבּ א רענן
גאָט, גאָט, גיבּ אַ רעגן
פון די פרישע מענטשנס װענן! די, װאָס װאַקסן שמייפע, רױיע אונטער דיינע הימלען בּלויע,
אַז זײ זאָלן זיך צעבּליען
וויים אין בּלומען, װי אין שנייען, אַז זי זאָלן זיך ניש קניען
אין די זאַפטיק:שטאַרקע װײען..., - אויסנעמישט מיט מאָך און באָרן, זאָלקן זײ װי דעמבּעס װערן,
און אין רעגנם אױסגעבּאָרן,
/פון דער פעטער ערד זיך גערן.
גאָט, גאָט, גיב אַ רעען | אויך פון מענטשנם שטילע װענן! אַז זײ זאָלן גרינג דערלענן
רו און ליכטיקײט אין שוייגן, און װי פיינעלעך אומשווענן
העל אין. זײיער הײליק שטיגן... שטילע, שעמעודיקע, צאַרטע, פּונקט װי גײענדיקע בּלומען,
מייד זי אויס פון בּליקן האַרטע,. ווא זיי גײען און זי קומען... צאַרטע, שעמעװדיקע, שטילע -- איז דיין װעלט פאַר אָט די טױיבּן װי איין גרויסע שעה פון געילה, דיך צו לױבּן... דיך צו לױבּן...
3110
6 סל
...איך מװאָג עס ניים אין יונג געמים: א ליכטיק פּנים און אַ ליד... :
דאָס ליד, װאָס פלימט אַרױס אָן קלאַנג, װאָס װעבּט פון זיירנס זיין געזאַנג...
( אַ קוועלכל עפנט זיך אין זעל
7 וי
און פ'פליסט אַ בּענקשאַפט ריין און העל:
פאַרװאָס זעט אויס דאָס לענּן טריב? פאַרװאָס האָכּ איך דיך, לימסטע, ליבּ?
6 5 ט
ס'לייכט ליכטיק-לינד דיין זעל אין העלן װײ, פאיז ריין ריין קעלעכל, װי שניי, װי שני.. דיין אָפּבּילר רײיניקט אונזער שטילע הױיז, דיין נאָמען שיינט צו מיר און לײזט מיך אוים, איך בע ריך, ליכּינקע, צו יעדעד ציש. (גאַכטאָל ביסטו, מיין קינד, געפלויגן װיש?}
מיך רופט דיין זעלע:רו, וואו כ'שטי. און גײ, פאיז ייס דיין קעלעכל, װי שני, װ שנײ - ואז בּיסטו, קינד דו מיינט? דו מווט דאָך זיין -. דיין חלום הײליקט מיך און שלעפערט אײין.
איך גי אין לעבּן אום בַּיים זייט, בּיים וים...
נאַכסאָל ביסטו, מיין קינד, געפלויגן װייט נ} וק
װער װייס, װאָס װײט דער װינט אין לאָר אַװױ, פאיז װייך דיין קעלענל, וי שניי, װי שנ"... עס װעבש אַ װײסע טױב אַ ליב געװעבּ
אויף אונזער שטילער הויז,, אַװאו איך לע:. איך זיץ אין כרוף צו דיר אין. פינסטערקייט : נאַכסאָל ביסטו, מיין קינד, געפלויגן װייט ?!
2136
שי
די ווייכע אַקסלען צימערן פון מיין בּאַריר,
| שמיל בּויגם זי אוים צו מיר איר בּלייך געויכט. איך שפּיר אַ קלאַנג װי פון יאַפּאָנישן געשיר, און כ'אָטעם אֵיין בּאַרױישט איר דיגעם ליכט.
דאַן בּויג איך גאַנץ זיך צו צום װייסן האַנט
און גרינג קלינגט אױף דאָם בּלוט אין יונגן גאַנג, װען איך פאַרבּלײבּ אַזױ דאָט לעבּן לאַנג | בּיים ליכט מאַױבּױגט, װאָס לײיכט מיר אומבּאַקאַנט.
207
בנ
אַ בּן-מלך האָט זיך פאַרשטעלט אין אונזער געננט פאַר אַ פּאַסטעך, האָט ער געפיטערט אױף דעם מאַטנס לאָנקעם זינע שאָף.
עס האָט געשמעקט זיין פּעלצל אין זיין לײונטענע טאָרבּ מיט שטאַרקע קרייטעכצער פון װאַלד און פּלײן,
ער האָט גענעכטיקט אױף די פעטע נעפּל-פעלדער, דאָס פרישע פּאַסטעכל, דער בן-מלך אַלײן}
ער פלענט אין װײטן טאָל בּאַנלײטן די לבנה
און. אויף אַ הויכן בּוים בּאַנעגענען דעם מאָרגן-רוט, ער האָט זיין דאָרשט געשטילט בּיי קלאָרע װאַסערן
און פלעגט מיט פייגלען טײילן זיך זיין בּרויט.
אײנמאָל אין צו אים זיין בּתמלכּה געקומען,
און אַ פאַרנּלוטיקט שעפעלע געטראָגן,
און געדאַרפט אַ זיסע בּשורה אים אָנזאָגן,
האָט דער בּן-מלך, דאָס פרישע פּאַסטעכל, געשויגן און נאָר דאָס שװאַכע לעמעלע אַרומגעבּונדן. | ער האָט זיין שטילע טשערעדע אין װאַלד פאַרטריבּן און פ'איז דער בּן-מלך, דאָס פּאַמטעכל פאַרשװאונרן = = =
8
רייסיש
אָ, ניס װי די בּרוינע סאַזשלקע איו זי שטיל,
און ניט דער סאַמעטענער שװאַלבּ אין איר מייגעלץ, -- איך זאָל שיקן אַ גערום צו איר,
ליבּער איז זי אַפילו פון דער גרויער קוקאַװקעלע.
אָ, ניט צו דער קוקאַװקע אין זי גליך אִיךְ זאָל איר הערן רופנדיק... | אפשר איז זי װי די ראַבּינע, װאָס שמייט בּיים פענסטעהל, װי די װיליע, |
וען זי איז נאָך קיין טייך ניש געװען,
װען זי איז אַ לבנהדיקע געזעסן אינם אַלטן שלאָס און אַרױסנעקוקט צום ים.
דו בּיסט װייש פון מיר און מיין מזל איז אויך אַן אַנדערער, װײל איך בּין געגליכן צו דעם לאַנגן פוקס, | צו דעם גרויען װאָלף .
און צו דעם דעמבּ, װאָס האָט קיין פלעטער ניט.
פאַרװאָם, לאַנגער פוקס, האָסטו קיין בּאַװאָרעד ניט -- און איך בִּין אַן אַן עלנרער. אין טעלר .
פאַרװאָס, גרויער װאָלף, האָסטו קיין נאָרע ניט - | און איך. בִּין אַ פאַרששױסענער,.. |
- פאַרװאָס, אַלטער דעמבּ, האָסטו קין בּלעטער ניט - און איך קיין מזל נים...
= 489
4
וועסט אָנטאָן דיין גילדערנעם רינג אויף זיין פינגער, און איך טראָג דיין אַייזערנע קיימ.
כ'וװועל אױסבּרענען דיך פון מיין האַרץ.
אָ, גרױיַנקע שפּערלען, איר קומט צו דעד קבורה, -י צו אֵייך איז געװען זי פאַרגליכן.
און אַייך, כּעט איך, בּרידערלעך שװאַלבן. בּיים פענסטער:
ניט ליבּן זיך אָפן, - יל כזיץ אויף דער ערד אין אַבלות ;
די נעסטן ניט בּויען, ווייל זי איז אַװעק פון מין הרו...
140
די חַתוֹנָה (פּאָלקסמאָמיוון) ו
דאָס שטיבּל האָט מען אײױסנעקאַלכט און ריין געמאַכט די דילן;
עס קומען כּאַלד מחותּנתטעס
און קלעזמער װעלן שפּילן.
מיין חתן אין אַ יונגערמאַן פון גרויס:מדינה פּױלן ; |
זיין בּליק איז היים, ער בּרענט אין נליט, װי פייער גלימם אױף קױלן.
נאָר ער איז יונג אַװי און בּלאַס,
ער קושט מיך שמיל אין שמערן,
ער גלעט מײין האַנט און שמיכלט מיר, די אױגן גיסן טרערן...
141
11
דער מאַטע האָט אַװעקגעשיקט
צום פעטער שמואלײיאָשען; -
צום מילנער אויף לוהאַװיער שליאַך, צו בּערלען און צו סאָשען:
זיין טאָכטער איו שוין כּלה-מױר -- װאָס ס'דאַרף זיין, איז געװאָרן' -- זי זאָלן שפּאַנען גלייך די פערה. און קומען בּאַלד צו פאָרן.
למען:תשם, למען:השם זאָל קומען מעטער=יאָשע, -=
דער חתן איז אַן אױסנאַס:זאַך און טזאָגן אונו אַ דרשה....
א
142
1
די מאַמע זאָגט: די פורן קומען -- קרובים, גומע געסט,
אין אָנגעפּאַקטע װענענער,
װי פיינלעך אין אַ נעסט...
מען טראָגט די מאָרטן, אַיינגעמאַכטם,
די פולע פלעשער װין,
די בּראַנפנם, קערבּ מיט דאָבּ און גוטס, נין גרויסער שטובּ אַרײן. |
:יי וצ
249
עו
אֵיי, כאָדאָראָם און כאָדאָראָס און כּים-בּאָם-בּום...
עס טאַנצען די מחותּנתטעס אַרום און אַרום:
בּערל כאַפּט דעם חתנט קיטקע און ער טאַנצט מיט איף בּאַשע טאַנצט אין קרינאָלינע סאַמע בּיי דער טיר.
אַי, לעבּעדיק און דאָמערדיק, און לעבּעדיק און פריי...
אַי, מען פירט די חתן:כלה! אֵײ! אֵײו אײ;
144
ט דערלאַנגט אַהער רי קאַרפּן:קעפּ, די שלייען און די הינער:זופּ,
| = די העלזלעך פון די משאָלנט-טעם, און חי -- געלעבּט זאָל זיין!..
מען לעכּט נאָר אײנטאָל אױיף דער װענש. אָי, אָרע:צרה, קום אַהער,
װאָס האָסטו זיך אַװעקגעשטעלט,
אָט נעם אין מױל אַרײן!
יויך צו פולע שימעלעף,
און משקה איך צו קאַפּעלעך, צו קאַפּעלעך, צו בּיטעלעך,
און נעמט זיך אָן מיט מוט!
װאָס שטייט איר דאָ אין קומקעלעך 1.. אָט נעמט זיך צו די צימעסלעך, די קוגלען און די פּופקעלעך -- און זאָל אונז גײן גאָר גו:..
מ. קולבּאק 10) 8
146
1
8
די כּלה זיצט אַ פריילעכע בּיים חתנם מיש אַלײן...
אָ, כּלה-קרוין ! װאָס מוסטו, װאָם... פאַר לייטן איז ניט שיין...
זײ זיצן װי די טײבּעלעך
און ריידן נאָכאַנאַנד...
אָ, כּלה-קרוין, מיר זעען דאָך, -- דו גלעטסט דעם חתנם האַנט...
| אַ לאַנגן,, לאַנגן מיון-טאָג
האָט אָפּנעפאַסט די פאָר; דער אײבּערשטער זאָל צושיקן זֵיי מזלדיקע יאָר...
דער חתן אין אַ. שװאַכעס קינד, איז אומעטיק און בּלאַם,
אַ קלייניקיי! אַ בק זיין
אין פּופקים און אין ש"ם...
דער אייבּערשטער זאָל העלפן זי, זי כ'ווינטש זיך נאָר אַלײן ,
מיט קינדער -- יידן ערלעכע,
מיט אַלדאָס גוטס -- אָמן !
מיר האָבּן, ליבּסטע, ביים שפּאַצירן,
צוויי עמער לײידיקע בּאַנעגנט,
צוויי עמער ליידיקע בּאַנעננט;
הו האָסט געזאָגט: סװעט װאָס פּאַסרן... אין שרעק בִין. איך, מייו פסרייסט ט, געגּליבּן+ --, אַ שװאַרצע קאַץ איז די גאָט איגער,
אַ שװאַרצע אי איז די נאַס אינּער,
וען כ'האָג דיד פינגערלעך געקליבּן.
פאַר ועמען זאָל איף איצט זיך קלאָגן ?!
כ'האָב ניט געקאָנט דיין שטובּ געפינען, כ'האָבּ ניט געקאָנט דיין שטו געפינען, װוען כ'האָכּ מחנות דיר געטראָגן.
מיט װעמען זאָל איך איצט פאַרבּלײבן ?! כ'האָב. דיין לוויה אָנגעטראָפן,
כ'האָ דיין לויה אָנגעמראָטן ,
װוען כבין גענאַנגען תּנאים שריבּן.
147
דאָס צינעלע..
איך טרייב אַרױס אין פעלד דאָס װיימע צינעלע, עם זאָל זיך פיטערן אַלײן...
דאָס װייסע ציגעלע, װאָס כ'האָבּ איר אָפּנעקױיפט פאַר צװײי - גילדוין ,
פאַר צװײ גילדוין.
נאָר מיט די לאָנקעם ייט אַװעק, אַװעק . דאָם ציגעלע, און כ'גײ איר נאָך |
אין אַלטע וועלדער, פוכטע פעלדער בּלאָנדזשען מיר די נאַנצע װאָך,
די גאַנצע װאָך.
און פרײיטאָג האַלבּן טאָג בּליײנּט שטיין דאָם צינעלע גאָר אומגעריכט,
און איך דֶערזע: העט װײיט איו אױסנעשפּוײט אַ לאַנױ אין בּלױיער ליכט, |
אין בּלױער ליכט.
אַ לאַנר -- אַ לאַנד,
ווא אינדן לױערן אוף אַלע בּערנעלעך,
וואו סישלאָסט דער כּופלאַקט לעם דעם װיזלמיר, אַ לאַנד -- אַ לאַנד, |
אַ ציטערדיקע, אַ פאַרהלומטע,
װאָס קאָן פאַרלאָרן גײין פון יעדן ריר...
דער מאָג פאַרנײט. דאָס װייסע ציגעלע ליגט לעבּן מיר, און אויך דאָם ציגעלע װעט בּאַלד פֿאַרגײן,
און / אויך ראָט ציגעלע, װאָם כ'האָבּ עס אָפּגעקױפט פֿאַר צויי גילדוין ,
פאַר צװויי נילרוין.
8ו;
וי אַ מאָכיקער שטיין
שטומקייט
װאָס װעט ריידן די שטומקייט, װען 'מלייב טיט איר איינער אַלײן ==
איך שטרענג זיך אָן ציטריק אינגאַנען און כװיל כאָטש איר דופק דערשפּירן .
זי. עמעמט פֿאַרטייעטערדיים פון דער מיף, הי א מ אכיקער
| שטיין , װי אַ טונקעלער הלל, װאָס גליװערט אַהינטער בּאַשלאַגענע | מירן , און לױערט אַ דריקנדע לאַסט פון דער בּרוסט, ניט געלענט אין ניט טױט, װי אַ נאַכט, װאָס װאַרט אָפּעט דעם שײן פון פאַרואַכטיקן ; וים..
שטומקייט. כ'זיץ פינסטער אַלײן אין מיין צימער געלימט פֿון | דיין יאָך,
עט דרעמלט אין וינקל אַן אַלטער ראָיאַל מיט אַן פּוסטקײט אַ קילער אין גוף,
די שיינענדע קלאַװישן פּאָרן זיך קאַלט, װי די טעג און די יי נעכט אין דער װאָך--
גיגונים געחלוממע-קוים און נאָך גי געבּוידענע הימן זי אויף.
אַ רױיַקע בּלאַמקײט שיינט אָפּ פון די שװערע און טונקעלע שמאָרן --
231
כ'זיץ מינסטער אַלײן, מיין אָנהײבּ אין לאַנג מיטן חושך צו= זאַמענגענאָסן ,
מיין פוף האָט בּיי מיר זי אין בּרופט, װי אַ לוימערער מאָ;
| אוים: געלאָשן ,
{ און איך בּין פון עפּעם / אַ שטומקי יט אַ גרויסער געבאָרן גע= -
ואָרן...
כ'װאָלט אױסהאַקן כאָטש פון דער ששומקײט אַן אינציקן פונק, אַז אין האַרץ זאָל אַ גלי טאָן דער ניגון פון פאַרן געבּאָרן... ס'זאָל פּלוצלונג אַ לײיכט מאָן פון טיפקייט אַ גליענדער וואונק, פון דעם אורנאָט, װאָס איז אױמגעלאָשן געװאָרן. כ'װאָל זיין אױיף אַ רגע אַזױ, װי דער קנאָמפּיקער בּוים אין? דערפרי, װאָס טרייסלט אַראָמ מיט אַ פרייד זיינע געכט פון די צװייגן , אַזױ װי די הונג'דיקע חיה אין װאַלה מיט אַ מױל אַ מאַר. | צלוטיקטן שװײגן, און קלאָגן, װי זי, און שטומען, װי ז.
4}
די הייל
סאיז ואו פאַראַן אַ פּידנעד, װילדער װינקל,
דאָרט קלאָגן פיינלען און עם שמראָמען קװאַלן אוימן לײם;
זי קװעלן שטיל אַהים -- אַ שטראָם, אַ ריר זך און אַ - | == פינקל..,
| דאָרט רוישט דער הימל און עם בּושעװעט אַ װאַלד געהים.
איך האָכּ זיך צונעהערט צום װיסטן עלנט פונם געגנם;
אַ רויטלעך מאָך פאַרװאַקסט די שװער צעליינטע היגלען,
עס קרעכצן יאָדלעם אָננעפּעלצט מים האָריק-האַרמע צװײגן,
וי גרויסע פיינלען, גרויע, מיט פאַרדאַרטע פליגלען :
,מיר האָבּן זיך מיט אַלץ שוין אָפּנעועננט"... -
איך האָבּ דערהערט דעם װײ פון זײער שהין.
אַראָפּהאַנגען פון בער און גרינלעך-פייכטע שטיינער - אין נאַסקײט ליגן אויפן גאַנצן גוף און טראַכטן,
אַז פאיז דער הימל שיין און װייטער קײנער, קײנער, אַז. סקריכן אום אוף זייער קאַרק נאָר טיוקענע לישייעס, אַז הינטן, דאָרט אין מערב, שטאַרבּן די פאַרנאַכטן,
- װי מ'שטאַרבן פון אַ קויל אין אַלטן װאַלד די חיות: -
אויף די בּערג בּין איך געקראָכן. כ'האָג מיט קרומע פינגער | צעמורשטשעט דערנער, שטיינדלעך שװאַכינקע װי קױל, דער נעפּל האָט געפּאַרעט פון אַיעדער היל און גראָבּן, / כ'האָבּ אויסנעשריען: הערט, כבּין איער זינגער? |
= /נט כיש
עס האָבּן זיך צעקלאָגט אין װאַלד די ראָגן, ,דו נאַריש-טראָפּ!" האָט אױסגענּרומט אַ היל
| א היל האָט צװישן בערג פון דורותלאַנג געשלאָפן ;
עס האָט פאַרשטיקט פון איר אַרױסגעװײנש דער װינט, איר פייכטע פּוסטקײט, װי אַ ואונד, איז גרוי געלענן אָפן... בײנאַכט האָט אומגעשװעכּט דער פײף פון אירע שלאַנגען; עס שווימען דאָרט,. װי גאָדלען, גרינע, גליענדע געזאַנגען. דאָרט שטעכן דורך די לופט די זיפצן פון אַ קינד... | בּיינאַכט. די שװערע כמאַרעס קריצן װי מיט טױטע צינער. איך בִּין אַראָפּגעקראָכן שטילערהייט אין גראָבּן,
גרוים און פינסטער. ספינקלען אין דער נאַכט די שטינער... איך האָבּ דעם קאָפּ אַרינגעשטעקט אין הײל. געזען... דער:
זען א 2
| סהאָט מיר אַ קער געפאָן דאָם האַרץ א טעמפּער בּרען :
,עס דאַרף די היל מיך האָבּן!..." -
די בּליצן האָבּן דעמבּעם טיף אין װאַלד געשפּאָלטן...
ס'האָט װילד געקלונגען יעדער אומגעריכטשער שפּרונ;
מון בּליץ. צו בּליץ. כ'האָ צוגעמאַכט די אויגן. | כ'האָבּ בלינר גענלעט די היל, גענלעט איר. און געשאָלטן, זי האָט געעטעמט הײס און מיך פאַרקרעמפּט געצויגן -
אין איר שלונג, |
און צװישן מענטשן, אַז אַ מענטש אַ שטילער קומט פאַרבּרעננען, װאָס איז אין דעם פאַראַן?
דער מענמש וועש סיי-ווי-סיי זיך איינמאָל נאָר אויפהענגען,
דערווייל. איז אַייער שניפּם, מיין פהינט, ניש צערטלעך אוים- געבּונדן.
בּלייבּט רויק... װעמענס מאַרך װערט איצטער אָנגעצונדן 15...
שרייט ניט, יונגערמאַן -- --
14
עס האָט א מענטש.,
עס האָט אַ מענטש אין האַרצן;אַש אַ װעלט געפונען: -- אַייזבּערג , היילן, נעכט, און היימע זונען.
שמוממ. און אויפגעדרייט, די געכט אין זיינע הײלן,
בּלאָזט ער שװייגנדיק אויף טליענדיקע קוילן...
און נעכט נאָך נעכט. ראַן בּלאַנדזשען טעג מיט זונען, װי העלװעבּם אויף אַ טונקעלן, הילכיק-פייכטן בּרונען...
פאַרבּײי, װוי פרעמדס, די טעג פון פרייר פאַרנײען, אין היל רוט מאָפּשײן-ליכט פון װײיטע, קאַלטע שניען...
דאַן אױף אַייזערג קריכט דער מענטש, בּאַשײנט פון ליידן ! (ליידן:שפּראַך איז זעלע*רייד, כאָטש פינסטער קװעלט איר ריידן)...
אַלײן דאָרט שטייט ער גרוי, װאו שטורעמס טױטע ליגן, איז מיד-פאַרגליװערט, נזיר-רויק און אַנטשװגן. |
18
8 8 זינגער תּכלתדיקע, שטילע הימלען... ס'דינט אַ לויטערקייט פון הויכע צױבּערלעכע צימבּלען. אַקאָרדן. קלאַנגלאָזע פון גרינגן, קילן אױיבּן פליסן העל, רײנצאַפּלדיקע, װי די מױיבּן, טױבּן אויף דער ערר... י
ערד -- | | יי אַ נבלה, אַלט, אין כאַאָס אױיסנעקערט... /
200
צ וו י יא
צוויי מענששן, װאָס ואוינען אַ מיר לעם אַ מיר; צוויי שכנים, צװײ כּחורים הוכע, --
א מיידלדיקם איינם און אַ בּריאה אַ' בליכע נאין מיר, אין מור, אין מי". -
צוויי מענטשן, װאָס ואוינען אַ מיר לעם אַ טיר.
איך שלאָף. פּלוצלונג טשוכען זיך עמעצנט הענם... נאַז איינער גייט שלאָפֿן שטייט אויפעט דער צװיימער) ער װיקלט פונאַנדער אַ שאָמנדיק:לײטער
און קריכט אויף די װענט, אױף די װענש, אױף די װענט, איך שלאָף. פּלוצלונג טשוכען זיך עמעצעם הענט.
און אַמאָל, װען מען זיצט בי אַ גלעזעלע װײן
עס טרעפט, אִי, עס טרעפט, הלואי זאָל ניט טרעפ), דאָס מענטשעלע טוט דאַן אַ טירל אַן עפן
און שפּײט אין אַ פּנים אַרײן... |
אָ, אַמאָל װען מען זיצט בּיי אַ גלעזעלע װיין.
צוויי מענטשן, װאָס וואוינען אַ טיר לעם אַ מיר; צװײ שכנים, צװיי בּחורים. הױנע, - | א מיידלדיקם איינס און אַ גריאה אַ בּלייכע (אין מיר, אין מיר),
צוויי מענטשן, װאָס וואוינען אַ מיר לעם אַ טיר,
ד אָס לִצל
אין געגּלומטע פּלודערן, אינם קאָנוס-מיצעלע - פּייקל איך אין פּייקעלע, כ'קוליע זיך מיט האַסט... ניט געלעסטערט! ניט געשפאַסט! זעט, רבותים, זעט און שטױנט, װי אַ לצל לאַכט און װײינט, -- כאַ, כאַ, כאַ,
כאַ, כאַ, כאַ,.
איך דאָס מאָנער פּיצעלע
מראָג אַ זלידנע לאַסט...
איך האָמּ פיל אַרױסנעלאַכט, י און נאָר װײניק אױסגעװײינט, : מוז איך איצט אין טיפער נאַכט | פּלױדערן, װאָס ניט געמיינט...
טאַנצן, קוליען זיך אַזי...
װײי, וײי, וויי,
וויי, װײ, וויי,
וועמען סאיז פון גאָט בּאַשערט
זיין אַ לצל אױף דער ערד...
פּייקל, פּייקעלע, און שריי, גרימפּל, קלינג און צימבּל צו ס'איז געװען אַ. מענטשל פריי, װיס איך װען און װײס איך װאו,
188
האָט ער אויסנעקערט זיין פעל און געטאָן אױף זיך אַ שמ".. ער װאָלט אױסגעשפּײט זיין זעל סייווי=-טיי ,
25 21 יל ,
פּייקל, פייקעלע, און שריי!,..
שאַט, רבּותים, סמאַכט ניט אויס: ס'גריזיעט װען אין האַרץ אַ מױו, - נאָר צו אַלדי שװאַרצע יאָר,
דאָס איז נאַרישקײטן בּלוין...
איך בִּין לומטיקלעך בִּיז גאָר...
קוקט זיך אֵין!
קוקט זיך אֵין !
אָט שטעל איך זיך אויפן קאָפּ, אָט קריך איך אין דר'ערד אַרײן, אָט שלינג איך אַ שװערד אַראָמ און איך זינג אַרױיס אין מאַנץ גאָר דאָס פינסטעדניש צו גאָט... סאיז מיין קערפּערל צו שפּאָט, כאָטש דאָס נפשל -- נאָך גאַנץ און עס װײיס ניט דאָס און יענץ אין זיין שלאָף,
אין זיין שלאָף...
עך, פּאַמקװױנע װעלט און מענטש, פ'מוו דאָך נעמען װען אַ סוף:..
דערקענטעניש
שער געלעגן אויף דער ערד
און. צונעזען = - -
כ'האָב. צוגעהערט
100
די חויע בּערג און פּלײנען פון דאָם ניי, רויַק דרעמלט די נשמה,
װאָס איז שוין אומעטום געװען,
נאָר פ'טראַכט דער קערפּער סײ:וי-סיי, װי סטראַכט דאָם פעלד;
װי בי די טייכן טואַכטן װערבּעם לאָמע דעם גאַנג פון װעלט.
דו, אַהינטער אַלע טויערן,
װאָס כזע דיך ניט --
דו האָסש אַרומגעהאַנגען פינקלענדיק דיי . ואוין מיט שלייערן -
איך צי דיין משא מיט,
און כ'שמוין
בּיים הילך פון דיינע טרי
אייבּיק, אייבּיק..,
אײבּיק, . אייבּיק. װעבן זיך די קלאַנגען און די פאַרבּן אין אַ געזאַנג פון װערן און נים װערן, און איבּיק לײיכטן:צו די קאַלטע שמערן...
וואו ס'אין נאָר אַמאָל אַ מענטש געשטאַנען, װאַלגערט זיך אין שמױיבּ אַחם אַ שאַרבּן --
די געטער שטאַרבן ניט, און מענטשן שטאַרבן! אַן אָטעם הייבּט זיך אױיפעט צו די הימלען
און אויף די שטערן װערט ער אױסנעגאַנגען,
און אײניק װעבּן זיך די פאַרבן און די קלאַנגען...
עס אין אַ שמײכל שטיל די װעלט אַריבּער אין טאָג פון דעם געבּוירן -- | צעפינקלט האָם זיך ערד און הימל אין אַ חלום פון קאָלירן...
אייבּיק, . אײבּיק, װעבּן זיך די קלאַנגען און די פאַרנּן
אין אַ געזאַנג פון װערן און נים װערן, און אײבּיק לײכטן:צו די קאַלטע שמערן...
מ. קולבּאק (11) 201
| אַחר אַחר
אַ ח ר
(5 אָע מ ע)
עסט שוין ניש, טרינקט שוין ניט מער. איז שוין נאָר אױג און געהער, אױג און געהער...
און אין פעלד, צו דעם נאַקעטן ברעג צוגעשפּאַרט, ער ליגט. , ער שויינט. האָרכט. און האַרט.
2
דו, דו, איך האָנּ לײרן אין לעבּן געװאָלט, נאָר נאָכגײן דיין ציטערדיק?ליכט שטילערהייט : װאָס איך טראַכט איז די װעלט, און די װעלט איו די וועלט, מ'איז דער אומקלאָרער סוד ניט בּאַשײדט. כ'האָבּ װערטער און װערטער, װי פינקלענרע שמין | קריסטאָל,
געשלייפט און געװאָרפן אין קרענץ:
דו, דו, װאָס בּאַטיט אַ מענטש?
װאָס אין אַ בּאַר: 2 |
און װאָס חלומט דער טונקעלער מאָל?
אָ, דו, די פאַרהױלענע שייד פונם אֵל;
געלענער פון לאַנג שוין פאַרגליװערטן שטראָם,
דו גאָט!
כּיסטו ניט פון מײן בּלוט אַ געבּאָרענער, בלושיקער | שטראַל
צו בּאַלײכטן דעם תּהום ?!י |
בּיים = בּרעג. = ס'שטוינט אַ קערפּער אַ נאַקעטער שמום. דאָס | איז ער.
אַ הױל בּערגל פון אויג און געהער, אױיג און געהער...
און די שטים, װי פון דר 'ערד אויסגעקװועלט,
יאָגט,
אַחר /קלאָנט, אַחר קלאָנט בי דעם עק פון דער ועלט:
,כשראָג אַרום פון דער גרויער נשמה דעם עול,
װי אַ קײם. |
אָ, פאַרװאָס בי איך ניש טױבערהיט
אױמגעקנאָטן געװאָרן
א מאָל..
דו, זע, מיינע רויע חלומות פון. ליים,
אין מיין האַרץ -- דאָס פאַרנעפּלשע, װאַרעמע פעלד,
װאָס ער זיגגט אָן אַ אָטעם געהײם
פון איין װעלט, איין ועלט...
חאָך - דער מאָרגן:ראָז שטיינט אויפעט ניט פון מיר,
האָס ליכט פֿאַרנײט |
און כװעל. אין װיסשער נאַכט צום אױס:עגלאָזטן בּלאָ | ניט װערן צונעלייש... :
װער ויים, צי בּין איך אויף די פעלדער דאָל!...
;איך ליג און האָרך דעם קילן גאָט פון מייכטע שטערן, כ'לויער אויף די דינע מילך-וועגן : אין דו, ואו בּיסטו?! נאָר דאָרשטיק דיך אין פרייד?נאַנג צו דערהערן -- פאַרנעם איך נאָר די טויבּע קלענג פון הי. -
צי װעל איך דיך שוין װען אַמאָל בּאַנעגענען??... דאָס ליד פון שטומע קערפּערט גליט פון מיף און שטיינט. זע צו! זע צוו:.. /
כ'האָבּ. דעמביק מ אין װעלט אַרינגעצװײנט,
כאָטש אינם טרוים,
צי וועסטו אינם שטורעם אויכעט מיך בּאַרעַנענען?!
108
דו, {דו! כ'װיל פאַלן שטום -- אַן אױפנעבּליטער בּוים, כ'וויל בּלומענדיק אין רויטן אונטערנאַנג מאַרגײן , כ'וויל װייך אַראָפּטריפן אַ טוי פון זינגענדיקן גלאָ, װי א געואַנג, | וי אַ. געװויין...
װײ, סיי דו און איך -- מיר זיינען לאַנג ;ניטאַ!י
בּיים בּרעג. ס'שמוינט אַ קערפער אַ נאַקעטער שטום. דאָס | איז ער
אַ הויל בּערגל פון אױיג און געהער, אויג און געהער...
און די שמים, װי פון דר'ערד אויסנעקװעלט,
יאָגט, =
אַחר קלאָנט, אַחר קלאָנט בּיי דעם עק פון דער װעלט.
104
כוואליעס.
פון די אָנהײבּן און טופן,
ון אומענדלעכקיט געקומען, אויף דער ערד-ראָד אָנגעטראָפן און װי כװאַליעס צוגעשוואומען... אָפּגעזינדיקט מיבימל יאָרן ,
קריכן מיר אַריין אין אָרון,
און מיר שװוימען שטום אַװעץ, כװאַליעם, צו אַן אַנדער בּרע;.
אָ! מיר לעבּן און מיר שטאַרבּן, װי די טענער אין די פאַרבּן. פּלוצלונג קלינגען:אָפּ די יאָרן. נאָכדעם ויז מיר זיך װידער, יונגע, פרישע, ערשט געבּאָרן, און מיר זיגנען ניע לידער.
| דורך די צײיטן, דורך די דורות אויסנעקושט שוין אַלע תּורוֹת... און געװאָרפן זיך אין טענץ מיט אַ הפקרדיקן גיגון, פלעכטנריק די לאָרבּער-קרענץ הונדיאַהים די גאָלדינע געמער, בּיז מיר בּלייבּן טויטע ליגן
אוף די שװאַרצע טהרה-בּרעטער.
108
אָ: מיר לעבּן און מיר שמאַרבּן, װי די טענער אין די פאַרבּן, פּלוצלונג קלינגען אָפּ די יאָרן. ! נאָכדעם װייזן מיר זיך װידער, יונגע, פרישע, ערשט געבּאָרן,
און מיר זינגען נײע לידער.
פינסטער. די נשמות שטומען... מטראָנט אונז אום אַ גרויסער שמראָם... און די תּהומען אונטן בּרומען... שפּרינגען מיר פון תּהום צו תּהום, . וואו דער טיול װײינט און װאוטיקט, פירנדיק די שװאַרצע בּעלער...
פּלאַצט דאָס האַרץ! עס שריט און בּלושיקט: פינסטער, נאָר װי אין אַ קעלער; סאיז אַ בּלינדע װעלט אַנטקע;ן,
װאו דאָס האַרץ זאָל אונז ניט פירן, לויפן = זיך צונויף די װענן
צום גית:עלמינם גרויע מירן.
אָ: מיר לעבּן און מיר שטאַרבּן, װי די טענער אין די פאַרבּן. מלוצלונג קליננען אָפּ די יאָן. נאָכדעם װײיזן מיר זיך װירער, - יונגע, פרישע, ערשט געבּאָרן, און מיר זינגען נייע לידער.
1206
קליינע קלעזמער.
קליינע קלעזטע- אויף די. לאַלנע,, װייסע פײפיאָלן רופן צו אַ װייטער װעלט - -
פון זײערע נשמות העלט
די װיסטעניש פון. בּלייכע אוים:עשפרייטע טאָלן.
שטילע הױיכן זי די קאַלטע בּערד די קלאָטשעװאַטע אַרױף צו די מזלות :
טאַטע, טאַטע, טאַטע, |
מיר װאַלנערן זיך בּלאָטיקע בי דיינע פּאָלעם...
און מיט האַרטע קלעומער-היט איבּער די אױגן, אין גרוי. בּאַנינען,
װעבּן אַלטע שפּינען 2 |
אַ הױל:געװעב פון װיסטן בלוט אַהױסגעזױגן.
אָ, קליינע קלעזמער אין הער װײטקײט גײען אֶפּ מיט טרערן אַדורך דעם פּיפיאָל, :
קיינער װעט ניט הערן, קיינער װעט ניט הערן
זײער קול, -
2167
אין שענק
עס זיצן אַ חברה הוליאַקעם געפּראָמט אין אַ שענק, צעשױבּערט די שװאַרצע טשופרינעם,
און שװערע, צעזעצט און צעליינט אויף די דעמבּענע בּענק, עם זיצן און טרינקען אַ חברה הוליאַקעס אין שענק...
איינער פאַרקאַשערט די אַרנּל און מוט זך אַ שלאָג אנם | | האַרצן ; -- עס זיצט דאָרט אַ װאָרעם און גאָנט... און אינער הייבּט אױיפעט דעם לײמענעם קובּיק און זאָנט: -- איך האָבּ אוף די פעלדער פון רומלאַנד גענעכטיקט, איך האָב אויף די עלנטסטע װעגן געשאָנט,
אָ, זאָג מיר, װאו קאָן מען בּאַנראָבן אַ מת,
אַ פאַררויכערטן לעכּן, װאָס שלעפּט זיך און קלאָגט.. . און איינער אַ. הױיכער, אַ גרינער האָט ליבּלעך געשמײכלט: --' כ'האָבּ. גאָרנישט פאַרלאָרן, . מיין פריינט,
און כ'האָג גאָרנישט פאַרמאָנט... |
אין װינקל אַלין בי אַ טיש איו אַ גײער געועסן,
געשויגן, געשאָקלט זיך קוים און געמורמלט אָן װערטער:
אָ, זאָגט מיר, װער האָט מיך אין ערגעץ אַ {שענקל פאַרגעסן,
כדאַרף זיצן בּיים ליידיקן טיש, נאָר איך װיים ניט צו װאָם,
מסתמא גײט אום מיין בּאַװאָרער אין אַנדערע ערטער,
מסתמא בּין איך דאָ אַ שאָטן -- פאַרלאָרן פון זיין בּאַלעּאָס... לחיים !
108
אַ חברה הולמייעס פאַרטרינקען דאָס בּימעלע צייט,
לחיים ! שיכּורים פאַריאָנט און פאַרטױיבּן פון גאָט און פון לײט, לחיים !
אַ מיידל מיט שייגענדע װײיסלען אין צו שמילערהייט צו דעם פענסמער, און שװייגעוודיקיטעמפ האָנּן אַלע די צורות צו איף אֶפ. געװענרט, נאָר פּלוצלונג האָט מ'מײידל נעמאָן אַ געשריי אץ פאַרכּראָכן די העגט: --דאָרט שמייט אַ פאַר:עמענער מענטש בּיי דעם ענד פונם װײט, די ערד, װי אַ נעפמּל, לינט גרוי הינטער אים, הינטעף אים ---- - ער האָט זיך אַלײן דורכגעננבעט אַהין , | זיך אַלײן אוימגעקיימלט פון ציט. איצטער הערט ער, דער מענטש, יענעס הילכיקן, קאַלטן געשאַל פון דער אײבּיקער, קלאָגעװדיק;גרויזאַמער שמים אין אֵל...
געליימט איז געבּליבן דער עולם פון עפּעס אַ שרעק, אין טונקעלן שענק איז מען שמום בּײ די טישן געועסן אַ פלעק לעם אַ פלעק... עס האָט נאָר דאָס מײידל געװײנט אין דער שטיל און גע: | געבּראָכן די הענט, אין חושכניש האָנן די ווייסלען, די װייסע געבּרענט, װי גלייווערים בּרענען בּיינאַכט צװישן טרוקענעם גראָו... און עמעצער האָט ױ געקושט - אַ פּאַרשױן מיט אַ נ מענער נאָן.
1209
170
לידער פון אַן אָרעמאַן
4
כ'האָבּ . בּיינאַכט. שטילערהייט אויטנעשליפן פוגם האַרצן אַ דימענט אַ קאַלטן:
טאָמער דאַרף זיך אַ מענטש װען בּאַהאַלטן אין די אײיגענע, טונקעלע טיפן.
מיין ליכטיקע נויט װעט בּאַשטראַלן דעם לעצטן צעעפנטן טויער-
כ'װעל שמייכלען פון פריילעכן טרױיער, װאָס איך בּין געמאַלן, געפאַלן...
2
אויפן בּוידעם- זיצט בּיינאַכט אַן אָרעמאַן מיט אַ דינעם שמייכל אויפן. פנים ;
ער זיננט, װאָס ער אין אױכעט אױף דער װעלט פאַראַן, און װאָט אומעמום באַניט מען זיך שוין אָן אים.
עס ציט זיך אוים זיין לאַנגער גוף װאָס העכעד, הענער. ער װיינט. ער זינגט דאָס בּידנע ליד פון גרוי און אָרעם.
און די געהאָרנטע, די שטעכיקע לבנה אויף די דענער קריכט אום אַרום -- אַ װײסער, גליענדיקער װאָרעם.
אָ, די געלע שטים פון אָרעמאַן, אין טיפער שרעק, פאַר אַלע װינקעלעך פון דער װעלט דער גרױיער!
די שטים פון מענטש, אַן אָנגעטאָנענער אין זעק. װאָס זשאַלעװעט זיך שײדן מיט דעם טרויער!
עס זינגט די דינע פרייד, װאָם אין אין פיין פאַראַן,
װי קילער װאַסער צװישן נאַקעט;אָפּגעגרענטע שטינער, אױפן בּוידעם זינגט בּיינאַכט אַן אָרעמאַן
און די לבנה הערט און װייטער קיינער, קינער...-
פס
3
כ'האָבּ דעם מענטשן פון זך אָפּגעשאָבן בּיים ליכט פון די רינענדע -טרערן. אָ, װי גוש עס אין נאָרנישט צו האָנּן און אומניין דאָ אונטער די שטערן.
װער עס האָט ניט זיין לעכּן צעשראָטן, - װעט קײנמאָל דעם פּיין ניש פאַרטרײבּן. כ'בין אַ העלער פּאַפּיר דאָ. אין שאָטן און גאָט װעט אױף דעם איצטער שרײבן. פּלוצלונג האָצ איך מיין פרייד אָפּנענראָכן בי פרעמדע, פאַרבּלאָטיקטע שװעלן.
אָ, װי גוט עס איז גאָרנים צו האָנן
און גאָרנישט ניט װעלן.
4
אַ מענטש האָט אַ שמיבּל אין װאַלד אױמגענּױט
און פאַרבּליבּן. אַלײן. | | |
געלעבּטש האָט ער דאָרטן פון גראָז און פון מאָך, און פון קרויט, און פון' כריין =י = = - | אַ מענטש איז פאַרנּליבּן אַלײן.
אָ, ער איז גענאַנגען צו:להכעים דער װעלט און געפיימט : טאַ, טאַ, טאַ! טאַ, טאַ, מאַ! בּיז ער האָט דערשפּירט אַ בּריליאַנטענע קעלט
און אַן אומעט אַוא -- -- - טאַ, טאַ!
דאָ איז ער אַװעק און אַװעק, חי געאָנט.
-- , :װויי דער חכם אַ ראָט? װײם דער גרײדגהיער מאַן; נאָר ס'האָט אים דער אַלטער פּאַמעלעך אין אױער געאָנט: ,װעגן דעם איז. אין בּוךְ ניט פאַראַן" -- - - | דער חכם, דער גרײז;גרויער מאַן...
האָ איז ער אַװעק און אַװעק, װי געאָנט:
און געקרעכטשעט: װײ, װײ, װײ! װײ, װײ, װײ! דער אומעט, דער דינער, אין אים האָט געקלאָנט אַ װייסער װי שני =- = =
וי װײ!
28
אַ מענטש האָט אַ ששיבּל אין װאַלד אױם:עבּם און פאַרבּליבּן אַלײן. געלעבּט האָט ער דאָרטן פון גראָן, און פון מאָך, אין פון
און פון כריין = -- - אַ מענטש איז פאַרבּליבּן אַלײן,
5 די תפילה,
די תּפילה פון אַן אָרעמאַן, װאָס איז מאַרטײעט געװאָרן
און פאַר גאָט טוט ער אױסניסן זין האַרץ. |
פאַרװאָס װערט מען אַװי געפּײניקט, גאָט!
וואו. איך שטיי, בּין איך צופיל מאַראַנען, און װאו איך גײ, | טראָג (איך מיט
דעם. ריח פון דער פינסשערניש, |
בּין איך מקנא דעם פוינל, װאָמ אים איז בּעמער פון אונו,
אוּן דעם ליים, װאָס אים איז בּעמער פון אַלעמען. -
װאָס זאָל איך מאָן מיט מיין האַנט, װאָס אין מיר איבּעריק,
און מים מיין האַרץ, װאָס אין מיר איבּעריק?
בי זע
ווֹי לנ 9
פּאָעמע
מ. קולבּאק /12) : ר 477
1
אויף דיינע מויערן גייט װער אַחװמעט אין אַ טלית. בײינאַכט איבערן שטאָט איז ער אַליין אַ טריעריקער אוף. ער האָרכט: די אַלטע אָרערן פון שאַרע דורכהויפן אין קלויזן װאַכן, קלינגען, װי אַ חייזעריקע האַרץ אַ שטױביקע.
דו בּיסט אַ תהילים אוימגעלײנט פון לײים און אַײוֹן;
אַ תפילה איז אַיעדער שמיין, אַ ניגון יעדע -- װאַגט, װען די לבנה ריגט אַראָפּ אין ריינע געסלעך פון קבּלה, און סבלייכט אַװױס די נאַקעמע און מיאוט-קאַלטע פּראַכט. דיין פרייד איז טרויער -- די פרייד פון מיפע געסע" /
אין קאַפּעליע, יום:שוביט זיינען די לויות, און טרייסט -- די קלאָרע, לייכטנדיקע אָרעמקייט,
װי שטילע זומערעפּלען אױף די ראָגן פון דער שטאָט. דו ביסש אַ מונקעלע קמיע אַײנגעפאַסט אין ליטע, פּאַרשריבן גרוי און אַלם אַרום מיט מאָך און מיט לישיעם; אַ ספר איז אַיעדער שטיין, אַ פּאַימעט -- יעדע װאַנט, צעבּלעשערט סודותדיק און אוימנעעפנט אין דער גאַכט, װען אויף דער אַלטער שול, אַ װאַמערטרענער אַ געפּהאָרענער,-- דאָס כערדעלע פאַרקאַשערט, -- ששייט און ציילט די שטערן.
2798
2
ײנאַכט איבערן שטאָט בִין איך אַלין אַ טרויעריקעי אױף: -
ניטאָ קיין קלאַנג. עם גליװערן. די הײזער -- קופּעס שמאַטעט,
נאָר ערגעץ הויך אַ חלבדיקע ליכטל טריפט און פלאַטע"ש, --
עם /זיצט אַ בּעל-מקונל אַיינגעװעבּט אין בּוידעם,
װי אַ שפּין, און ציט דעם גרויען פאָרעם פון זיין לעבּן:
-- איז װער פֿאַראַן אַרום אין װייטער, קאַלטעד פוסטעניש,
װאָס מיר, פאַרטױבּטע, הערן די פאַרלאָרענע געשרייען?
און ס'שטייט פאַר אים רויאל בּלייָק אין דעד מונקלקייט
- מיט אַלטע, פּאַרמעטענע פליגלען אָפּנעקראָכענע, |
און אױגן -. גריבּער אָנגעפילט מים זאַמד און שפּינװעבּם:
-- נישאָ. חוץ טרויער אין שוין גאָרניט מער פאַראַן !...
דאָס ליכטל טרימט. עס האָרכט דער גרינער ײד פאַרשטײנערט
און זויגט דאָס פינסטערניש פון מלאכס אױגנלעכער,
און בּוידעם איבּער בּוידעם עטעמט אָפּ -- די לונגען
פון דער האָרבּיקער בּאַשעפעניש, װאָס דועמלט אין די בעהג.
אָ, אפשר בּיסטו, שטאָט, אַ חלום פון אַ בּעל-מקונט,
װאָס שװענּט אַ גרױע אינדערװעלש, הי שפּינװעבּט אָנהײבּ יעסיען.
20
3
דו בּיסט אַ תהילים אויסגעליינם מון ליים און אַייזן,
און דיינע אותיות װאָנלען, בּלאָנדזשען אָפּגעקיאַכענע:
יידן שמייפע, װי די העלצער, װײבּער, װי די לעבּלעך ברויט ;
קאַלטע, סודותדיקע בערד, די פלייצעסם אױסגעהאַמערמע,
און אױיגן װאַקלענדיקע, לאַננע, װי די שיפלער אן אַ
מ"ך +- = - :
יידן דיינע בי אַ זילבערדיקן הערינג שפּעט. בּיינאַכט
שלאָגן זיך עליחמא: אָ, גאָט, מיר זיגדיקן, מיר וינדיקן...
און די לננה, װי אַ װייס אױג, אַדורך די שיגּלעך גלאָצט--
דאָרט זילבּערן זיך שמאַטעם אָנ;עהאַננען איבּער שטריק,
די קינדער אין די געטן -- געלע, גליששעװדיקע װערעם,
און מוידן האַלבּ שױן אױםנעשאָן מיט לײבּער, װי די | בּרעשער -- - =
שמאָלע, װי די נאַסן זיינען דיינע כמורגע יירן ;
שטומע שטערנם, װי די בּרייטע, גליװערריקע װענט פון שול:
הויף,
און בּרעמען מאָכיקע, װי דעכער איבּער דיינע חורבות.
דו בּיסט אַ ההילים אָנגעשױיבּן אויף די פעלדער,
און וי אַ ראָבּ זינג איך פון דיר בּיים שין פון דער לבנה,
יל קיינמאָל אי די זון ניט אױפגענאַנגען א' | דעד ליטע.
+ 1
4
דיין פרייה איז טרויער -- די פריד פון טיפֿע בּעסע-
אין |קאַפּעליע, אַ. שװאַרצער איז דיין שטילעד פרילינג.
ביימלעך װאַקסן מונם מױיער, גרעזער פון די װענט;
דאָס גרויע בּליעכץ קריכט פאַרשלאָפן פונם אַלטן בּוים
און בּלאָטיק ששײט די קאַלטע קראָפּעװע: שױן בּײ דער : ערד,
נאָר קויט און אײיבּיק גליװוערדיקע װענט אין נעץ.
און פטרעפט גײנאַכט, אַ װינטל טוט אַ טריקן שטיין א'ן דאַך,
און אַ געשטאַלט פון טראָפּנװאַסער און לבנה:שיין
= שלייכט דורך די גאַסן זילערלעך און ציטערדיק פאַרחלומט --
ס'האָט די וויליע קיל און געפּלדיק זיך אויפ:עהויבּן,
= און. פריש, און נאַקעטהױל, מיט לאַנגע, װאַפערדיקע הענט,
אַרײן /אין שטאָט. די בלינדע שינּלעך קוקן אויסגעקרימט,
די בּריקלעך רונד איבערגעװאָרפן אויף די מויעין. -
אָ, קינער װעט ניט עפענען אַ טיר, אַרױיסשטעקן דעם קאָמּ.
צו דער ויליע אץ איר דינער, בּלויער נאַקעטקײט.
עם שטוינען, װי די בּערג אַדום, די מוערן מיט בּערר,
און שמיל, און ששיל -- - - |
288
5
דו בּימט אַ טונקעלע קמיע איינגעפאַסט אין ליטע, און סטליען קוים געשטאַלטן אין דיין אומרויקן גרונט: די װײמע, בלאַנקע גאונים פון ווייטער ליכט, מיט בּיינער שמאָלע, האַרטע, אויס:עשליפענע פון מי; - דאָם הייסע, רויטע העמדל פונם שמאָלענעם בּונדיסט; דער בּלויער תּלמיד זיצנדיק בּיים גרויען בּערנלסאָן, און יידיש איז דער פּראָסטער קראַניץ פון דעמבּנבּלעטער אויף די אַרײנגאַנגען די הײליק-װאָכיקע פון שטאָט. דאָס נרויע יידיש אין דאָס ליכט, װאָס פֿנקלט אין די |פענסטער-- אָ, װי אַ גײער בי אַן אַלטן בּרונים אונטערוועגם, זיץ איך דאָ און האָרך די רױיע שטים פון ײִדיש. און אפשר רוישט עם אַװי שטאַרק האָס בּלוט אין מײנע גלידער? איך בין די שטאָט! די מויזנט שמאָלע טירן צו דער װעלט, די דעכער איבער דעכער צו דעם בלאָטיקקאַלטן בּלוי. איך בּין דער שװאַרצער פלאַם, װאָס לעקט דאָ הונגעריק די | | | װענט - און. גליט אין. שניידיקשאַרפן אויג פון לישװאַק אינדערפרעמר. /איך כּין דאָס גרוי ז איך בין דער שװאַרצער פּלאַם! איך בין די שטאָט !
6
און אויף דער אַלטער שול אַ װאַסערטרענער א געמראָרענער, -- דאָס בערדעלע פאַרקאַשערט -- שטייט אין צײילט די שטערן.
184
ל"וו א
אַ ייד גייט אַרום אויף פאַרװאָקטענע שליאַכן, פאַרשיכורט פון ריחות, פון קרײיטעכער:אַפטן אין בּלױ - האָט זיך זיין שטילע נשמה געבּאָדן אין טיי; האָט זי געװאַרש אױף דער הײליקער שעה פון דערװאַכן.
גייט זיך אַ "ד צװישן װעלדער, װאָס לאָון ניש רירן,. הערט ער זיך צו װי דאָם לעבּן אין האַרצן גײמ אױם;
זעט עֶר, װי פ'שווימט אַ פאַרשטױסענער שם אין גאָטט הױז, ס'בלאָנדזשעט אַ. רעטעניש אום און זי װיל זיך בּאַשײרן.
הײיכט ער דעם קאָפּ צו די הימלען און פרענט די מזלות: -- /װאָם פאַר אַ שם אין פאַרטשריגן פון גרױסן אין-סוף? ענטפערט פאַרחלשט די זילבּערנע בּתולה פון שלאָה:
-- געלויגט אין אַ. כּשרער ייד, װאָס גייט אָפּריכטן גלות !..,
=
גייט זיך אַ ייד צװישן שטעטלעך, פאַרגעסענע װעגן, עס שמעקט פון אים היי און די פרישקייט פון נעפּלען און רע:ן, כאָטש גרוי אין דער ייך, ס'איז זיין פּנים משונה פאַרװאַקסן, כאָטש אַלט איז זיין פעלץ, כאָטש ער שויי גט, װי אַן עלגמע" עקשן. עס שלעפט זיך אַ מענטשל אַזױי זיך פון אַלח פאַרומערמע ;עקן , אַלײן אין דער עלם שלעפּט זיך אומעט אַ גופל אויף עפעם א שטעקן:-
שיו
װעװריקל װיגט זיך אין װאַלד -- גײיש דער "ר, הערט עם 8 בי אויף זיך צו װיטן,
אַ פייגעלע זינג אויף אַ צװייג -- גייט ער דורך, װערט עם פּלוצים אַנטשװיגן , דער בּוים וינט זיך אינער צום בּוים, סװערט אַ צװײג אין | צוייג. אַיינגעפּלאָכטן. - עס טריפט רױטער שיין פון דער וז װאָס זעט אױים, װי געשאָכטן...
מיף אין װאַלד שפּילט אַזױ װי אַ האַרץ: אַ געבּעט װערט אָן כּוחות פֿאַרגאַנגען,
אַ ;װינשעלע בּרומט װי אַ טױבּ, און ער דאַװנט צום שם אין געזאַנגען,
און צערטלט דעם ידן די אױגן, די קאָלטגם פון בּאָרד און ר יי די פּאָלעם: געלױבּט איז אַ כּשרער ײד, װאָס גייט אָפּריכטן גלות !...
156
5.5
יינאַכט. עס שמעקם מיט מאָך און קראָפּעװע פון געננט, די פעלדער האָבן זיך אין װײיטעניש מיט הימלען אָננעגעננט, צונויפגענומען זיך צװויי שטילע עולמות און זיך פאַרשלאָסן... דעד חושך האָט פון ערגעץ פון אַ שװאַרצן קװאַל גענאָסן, געבּלאַנדזשעט האָט דער ײד, געמוטשעט זיך אין שװאַיצן,,. און ס'קװעלט דאָס פינסטערניש... פון נאַכט-קװאַל צי פון - | האַרצן 2
ממתמא זוכט דער "ד אַ בּיסל לױטערקײט אין זינע לײרן, מפילט זיין האַרץ שוין דאָס געואַגג פון לויכמנדיקע װעלן, װאָס פּליעמקען זיך אַחינטער די פאַרנּאָת'נע, שטומע שװעלן פון גן:עדן.
מסתּמא קאָן דעם יידנם זינגענדע נשמה װי צו זיך ניט קומען און זיין תּפילה די געהייליקטע פאַרװעלקט אין אירע בּלומען -- גייט ער איבער רײסן, איבּער לימע, איבע" פּאַסעקע און.
| פליינען , און זיין האַרץ װיל עפּעס אויטריידן און װײינען, װיינען, װייגען, נאָר די צונג געליימט אין צו דעם גומען.
די לבנה טוש אַ פינקל. װײסע ליכט נעמט שפּרודלען אױפן
| געגנט,
קילע שטרעקעס, דרעמלענדיקע, װערן זלבּערדיק בּאַיענע- =
מרחקים װערן קלאָר... דאָרט שלאָפן בּערג פאַרטײעטע אין - = שווייגן ,
אין מישן פעלד רוט צװישן כװאָשטשעס גאָר אַן אַלשער. בּרונען-- צװיי דעמבּעם האַלשן איבער אים פאַרבּראָכן די משונהדיקע + צװייגן , עס װערט אַ געלבּלעכער געזעב אויף טויזנט מיילן א ימגץ? שפּונען. עם העלט אַרום. און. סאיז דעט ייד ניש קלאָר, ווא עש עם העלער, ווא רוש דער ברונען און די אַלטע אויס:עקרימטע בּיימער -- צי אויפן אומעטיקן געננט, אָדער שיף אין דע נשמה. | קעלער... ס'דאַכט אים, קוקנדיק אין בּהונען, ער אין עם דער שומ- | פון אַלטער פּראַכט, װאָס דאַרף געלייטערט װע"ן, פון גרויסער פרייד, װאָס דאַרף זיך דו-כרייסן פון טרערן, װאָס דאַרף פון טיפענישן אױפלײכטן און קװעלן, קװעלן...
פּלוצים מ'נידנע גופל אויפהייבּן צו אַלדי שטראַלנדיקסטע העלן, און טראָגן זיך אַ גרינג כּאַשעפע ניש און װייל עם זינגש זיך-- זינגען...
יער זעט אין בּרונען ריזלען שטילערהייט די װאַסער?ריג;ען, דאָרט זיצן שװײיגעוודיק די שאָטנם פון די דעמנעס... פּלוצים . ווערן זי צערונען... עס עפנט זיך דער גרונט, אַן אױיג טוט זיך אַ װײז, אַ װילדע | וויע... און ם בּרומט אַרױס אַ שװערע ששים פון גרינט פון |גרונען : -- הער, װער ביסטו, בריאה ?
עס שטייט דער ייד דערשטוינט און װיים ניט,
ואָם צו זאָגן, עס האָט אים אין אַ קאַלטער װיסטעניש דער יי פאַרטדאָגן בי אַ בּהנען אינדערפינסטער, צװישן דעמגעם לאָמ קװעלט עס פון זיין האַרץ אַרױס ראָט שלעכטם ממתמא
188
וי דאָס פוילעניש פון ואינד רינט אויס, װען פנעמט זיך הילן, װי ס'פאַרװעלקש דער קנאָספּ, וען סנעמט די פרוכט זיך שיילן...
עם הערט און הערט דער "ײר, אַן סקלאָנט אין אים פאַר. בּאָרגן ,
פּיין אין פרימאָרגן :
לד װערט עס אַנט" רונען,
עס דאָט זיין זעלע אין איר װײיטאָ;. זיך אַלײן 'געריפן קריעה
און די טיפע שטים רערמ אַלץ מים שרעק פון בּרונען :
-- דער, װער בּיסטו, בריאה?
אַז סװינט זיך זיין נשמה צװישן נאַ
זי זוכט ואָם טאַפּנדיק, געפינט, נאָר 3
{ טי ה צז 4ו י
=
דער ייר:
איך בִּין שמואל?איצע קוימענקערער,
אַן אביון אַ פאַרהונגערשער פון רײסן, - | איך האָב געלישן שטומערהייט און כ'קאָן גיט מערער, און כ'קאָן ניט מערער לעכּן אױף צופלייסן.
איך בּין אויף װיסטע בּוידימער געקראָכן
און קוימענם לאַנגע, פינסטערע געקערט,
איך האָבּ אױף קאַלטע דעכער אָפּנעלענט די װאָכן, און נאָר שבתים אָפּגעריכט אויף דר'ערד.
איך בּין שנתים נאָר געגאַנגען אױף דער ערד,
אויף גרוֹיע גאַסן, שלאָפעדיקע, צװישן קראָמען,
אויף שטילע מערק שפּאַצירנדיק האָבּ איך דערהערט די ששים פון מיפע ברונימער און תּהומען.
אָ, גאָט, פון בּרונימער, פון פינסטערניש און תּהומען:
פון מויונש קוימענס האָבּ איך אֵשׁ אַרױסנענומען,
פאַרװאָס קאָן איך ניט אױיסשעפן דעם פּין, װאָס האָט קין | נאָמען ,
פאַרװאָס קאָן איך דעם אֵשׁ פון האַרצן ניט אַרױסבאַקומען.
289
איך װיים, איך בּין געקומען פון געהיימע בּרעגן, וואו ס'גיסט זיך ליכט פון שינענדיקע פוטער-פעמער, וואו שרפים זינגען, שװעבּן אוף דעם צדיקם װע;ן, איך בּין אויף דער ערד דאָס ליכט פון ספירה כּתר,
איך בִּין אויף דרערד אַ טראָפּן ליכט פון ירה כתר, אַדורך די גלידער די פאַרחלששע און לאָמע
טוט װען אַ צוק אַ פלאַס, װי פון אַ שאַרפן מעמער -- מין אַש רצוי ענע פאַרמאַטערטע נשמה.
פאַרװאָט פעלש אוים צומאָל אַ בּיסל אָטעם אױף דער װעלט עם טוט װען אומגעריכט אין האַרץ אַ טעמפּער גרעןל+ / און פ'דאַכט: אָט דייסט זיך אויף אַ קװאַל, עס שמראַלט, עס
העלט, נאָר פּלוצלונג נעמט אַלץ װידער װעלקן, װי געװען.-
איך בּין אַ יד שמואל:איצע קוימענקערער,
ליג איך שיף אין קוימען פון דער װעלט און כ'שרײ, איך האָבּ געליטן שמומערהייט און כ'קאָן ניט מערער, |כאָטש ליידן על איך ווייטער סיי =ווי:סיי..,
אַנטשװיגן. געװאָרן. זיין האַרץ האָט גענומען אין העלקייט זיך
בּאָרן , אַזױ װי אַ כטאַרע, װאָס דאָט פון ױך רעענט און פלאַם | | אייס:עלאָדן. מדאַנט ר' שמואל-איצען: זיין לעבן איז לויכטנדיק?גרינגער
געװאָרן ,
אַזױ װי דער שלאַנג, װאָס האָט פּלוצלונג איר מעל; הוט די אַלטע. פאַרלאָרן, כאָטש פינסטערער קרעכטשעש די נאַכט, יט דע זיינע אוינן די |מילדע בײינאַכט, װי דער גליײװאָרים לײיכט און די טונקעלק- וועלדער די = ווילדע...
1290
ספאַרשװינדן פון האַרץ די געמילן פאַרקױלטע פון פייער און
צצִין, װי ראָכן פאַרשװינדן פון בּױם, װאָם אין איבּערגענּראָכן געװאָרן. עס לייט אים זיין אָרעמער קערפּער, װאָם אי אים אי מיאוס
אי מייער,
אַזױ װי דער קאָרטש דער צעפוילטער לייכט בּלױ מיט זין פּאָספאָריש מייער...
עם שטייט ר' שמואל:איצע באַנליקט און ער שמײכלט אַװי | זיך, ער קוקט אינם בּרונים און מורמלט: אָט גי איך, אָט גיין איך, אָט װער איך דערהױיבּן און אויסגעלייזט ט װער איך פון װאָגלען. אָט צופאַלן װעל איך צוט שיין אין די אװאַלטע לאָגלען און זויפן דאָס נליק און מיט שפּראָדלענדער פרייד זיך פאַר כליגען , אָט גייט ר' שמואל:איצע! אש גײ איך אַ לױטערן מלבוש געמינען. פאַר אָרעמע מענטשן אַ װאַרעמע קליידונג צום לעבּן, מאַר זיך און פאַר אַלעמען אָטעם אַ בימל און פלנלען. צום ;שװעבּן , זאָל זיין מאיז אונו שלעכט אויף דער ערד, װעש מען לאו זיף פליען ; אוב מ'אין אונז װעלקן בּאַשערט, װעט אונז טרייכטן דער שם | | פון אוימבּליען...
אַזױ האָט שמואל-איצע געפילט און געמורמלט פון גליק, כאָטש גרוי איז געװעון זיין שעמכענער פּעליץ און זיין בּאָרד אין געניק. אַזױ האָס שמואל:איצע פון רייסן צום בּרונים צום אַלטן גערעדט ; באַנאָסן פון חושך, װאָס האָט זיך אַרום און אַרוֹם אױסגעבּעם... נאָר פּלוצלונג דערשפּירט ער, אַז עמעצער קריכט פונם ברונען.
װײזט אוים, מען האָט דאָרטן שמואל:איצען די שעה ניט | פאַרגונען : אַ מענטשישער קאָפּ האָט פון בּחונים זיך איבּערגעצּויגן, געשװאָלן , פֿאַרװאַקפן מיט מאָך, מיט פאַרשלומפּערטע אױגן, אַריבּערגעװאָרפן די הענט אין פון זי האָט גערונען האָס פוילעניש מיף פון דער ערד אין די בּלאָטע פון בּרונען, אַחום האָט אַ רויך זיך געקייקלט, געפּאַרעט אַזי װי אַ נעפּל, און פ'האָט ר' שמואל-איצע דעם ריח דערשמעקט פון צע:אָטע; | ! געם שװעבּל...
עם איז אים אַן אימה בּאַפאַלן ניט איבּערצוטראָגן,
ער האָט זיך געקאָרטשעט אויף דרערד און די װאָדצלען געייטן, אַ זיפץ ניט געטאָן, נאָר דאָס ליב פון יסורים צעביסן
און שטום האָט זיין מאַנמצּילשע האַרץ אָנגעהױבּן צו קלאָגן.
דערשראָקן בּאַקוקט ער די ביאה, װאָס העננט אױפן | ברונען :
דאָס איז ער -- דערעט ער -- דער אייגענער אוט;ליק, װאָס | | האָט זיך געפונען.
וי סװאָלט זיף אים פּלוצלונג בּאַװיזן פון לעבּן אַ װייטערער שמאַפל,
ער גורט אָן מיט פּיין זיינע לענדן און פּלוצלונג דעדלאַנגט ער - = אַ צאַפּל,
סװאָלט זיך אַ. טױער געעפנט צו עולמות אומגעריכט. נײע:
-- = װער כּיסטו, אין האַרצן מאַרװאַקסענע היה? /
ו
2 גי
-- פמאל, איך דער שם פון פּין. די צװעלף מולות האָבּן מילד גענאָסן שיין, זעלף : אָסן שיין עס האָט דער זילבּערנער ארי אַראָפּגעקוקט מיט קאַלטע , אויגן,
192
און ס'האָבּן שטערן װי די פייגעלעך געשטוינן און געפלױיגן...
שמואל-איצע האָט פון מױיל אַרױסגעגראַכט דעם שם פן בּראָך :
פון דער נשמה אין אים גרינג אַראָפּ אַ זלידנע יאָך,
און פון זיין האַרץ האָט היים אַ טראָפּן בּלושט אַרױסנערונען
און. קאָכנדיק אַרײנגעטריפט אין בּרונען. |
איך בִּין דער שלעכטער שם, װאָט בּלאָנדזשעט שוין פון כּמה ר
פון אַלע עולמות פאַרשריבּן, בּין איך בּלינד און גהי געװאָרן.
איך יליג . אין גלאָטעס, אין די בּרונימער, אין פייכטע הײלן מים אַן אַיטערדיקן, גייזן האַרץ, װאָס קאָן זיך ניט פאַרהײלן.
פֿאַרשטױסן אין פמאל, אַלט, בּאַװאַקקן און פאַרבּרענט,
איך בּין דער עלנטער בעלישליטה אויף די גרונטן,
װאָס נישטעהט אין דער פינסטערניש אין גראָכט זיך מימ | די הענט
צו די יסודות פון דער ערד, די סלופעם און די שפּונטן...
עט קװעלש פון לויטערן אין-סוף אין אַלע הערצער פּראַכט און פנידערט הייליקייט אויף דר'ערד פון ניין פערציק רערן, בּאַהאַלטן אין די בּרונימער, אַלײין, מישט פוילע װאַמערן מאַף?
מאַכט, כ'װועל פארט דערנראָכּן זיך צום קװאַל פון מױערן.
כ'האָב אַמאָל אַ שפונט דערמאַפּט שוין גלינרערהײט, מיט לעצטע כּוחות, מיט די צינער האָבּ איך אים געבּיסן, נאָר ס'האָט אַ שטילער ל"וו דערמאָגט דעם אַ"ם מיט פריד, און, װי אַ שטיין, האָט מיך פון גרונט אַרױסנעריסן.
מ, קולבּאַק 13) 298
די ל"וו פון רייפן, זשאַמוט, פון דער ליטע
פאַרשאָלטן זאָלן װערן פון סמאלם נאָמען: =
איך בּין אַן אומגליקלעכער שם, װאָס דאָרשט נאָך שליטה, און כ'מוז זיך. װאַלגערן פאַרבלאָטיקש אין די תּהומען.
שמואל-איצ ע:
דו ביסט דער אומנליקלעכער שם פון כּמה יאָרן?
פון כּמה יאָרן בּלאָנדזשען מיר, װי דו!
טָ, כאָטש מיר שטאַרבּן אָפט אין װערן נײ געבּאָרן, נאָר אַלע זיינען מיר דאָס אויג, װאָס זעט אַלץ צו,
עס האָט אין:מוף אונן אויף דער ערר פאַרזײיט,
מיר זויגן פון זיין האַרץ און מראָפּנט פון זיין שין -- מיר האָבּן אויף דער ערד געזונגען שטילערהײט,
פון דיין, סמאלם, גלוט, פון פינסטערניש און פַײן... איצט זיינען מיר אַ מענגע בּייזע שלאַנגען,
מיט אַ נשמה אוימנעמישט פון נאַל און פּראַנט,
אַ האַלבּע אין זי רױיַק, אַ האַלבּע רוט זי אין געאַנגען, -
און אויף משקולת װאַקלט זי זיך מאָג, װי נאַכט.
נאָר כ'ויים פון איינע אַזאַ... מען װערט גרעסער מאַר זין... און יעמאָלט גאָר איבּעריק װערן די מענששישע רײר, עס װאַרפט די נשמה אַראָפּ איר פאַרעלטערטע קליר, און פּלוצים דערפילט מען: עס לעכט די נשמה צו גיך... מען מיינט, זי פאַרצערט דאָם דאָס לענּן פון צענדליקער | מענטשן, װאָם גײען אַרום אױף דער ערד, נאָר זי גרייטן זיך שטאַ-בן, פ'צעזיננט זיך דאָס האַרץ, היינט אָן הײליק צו דאַװנען און בּענטשן דעם אין:מוף פון. שקיעות און זריחות אין אַלערלײ פֿאַרבן... עס קװועלט אַ געזאַנג פון די בּײמער, פון שטיינער און חיות, פּאַמעלעך, װי דער פּאָמפּעדיקל פון עפּעט אַן אוראַלטן זייגער,
2194
און איטלעכער מורמלט צום שם פון דער װעלט אױף זיין איי? גענעם שטייגער: דער שמיין זיגנט מיט בּושה, די װאַסעין שפױננען אן | קאַלטע העוויות דאָס פיינעלע בּעט אויף אַ װינענדיק=ציטערן קול, און די װעלדער צערעװען זיך שיף, אַזױ טיף - =+ = - מיט אַמאָל --. ו עם לאָזט זיך דאָם לעבּן אַװעק צו אַ הײליקן ברעג, אין אַ גליללעכן װעג, אין אַ פריילעכן װעג אין אַ העלן -- י=- | סממאל, גי מיט, שוים מיט אונז, מיש דעם הײליקן שמראָם צן די אייביקע שװעלן.
סמאל:
עס װעט דער ס"ם ניט בּעשן רחמים בּיים אין-סוף!
װען איר װעט לאָזן זיך צו אים, װי בידנעץ שאָף
און איר װעט אוימשמרעקן די הענט צום קאַלמן שװעל, װעל איך זיך אױפקאָרטשען פון פּיין אין מיין צעפוילטער פעל, וי ס'קאָרטשעט זיך צונויף בײנאַכט אַן אַלטער הונט,
װאָס איז פאַרנאַװערט, אַלט און האָט שוין גיט קיין ציין, איך װעל זיך אַינשששעמען מיט גאָר דער ביטערקיט צום |גרונט און כװעל אין חושנגיש בּאֲקלאָגן זיך אַלײן...
ממאל איז אַלײן אֵין-שוף אין זיינע אינגעווייט! נאָר אַ. פאַרמשפּטער פאַרשלאָסן אויף מיין קייט קאָן איך קוים אויפהױיבּן דעם קאָפּ פון תּהוֹם... פֿאַרשאָלטן זאָל ער זיין דער קדושה-שטראָם, פאַרשאָלטן זאָלן װערן קינד און קייט
מון חיות, מענטשן, פעלד און װאַלד,
װאָס בעמלען, װי אביונים שמילערהיט
און נעמען ניש די עולמות מיט גװאַלט.
198
ױ
אויפן הימל איז דער מאָרגנשטערן, װי אַ הירש אַרױסנענאַנגען ; װי אַ הירש, װאָם בּלישטשעט אויף דעם בּלויען מענטעלע פון מפר תורה, די מזלות זיינען כּיתותװײיז אַװעק און פּונקט װי לעמפּלעך, פון דער הײליקער מנורה, האָבּן יונגע שטערן אָפּגעריכט פון שחרית די געזאַנגען.
ר שמאל;איצע האָס די אונן אָפּגעװענדט צום מאָרגנשטערן -- -- -- פּלוצים האָט אַ. שמילע הײליקיט אַזױיסגעשײנט פון אַלעם,
ר' שמואל:איצע האָט באַשײנפערלעך דערכילט רעם כּוח פון התנלות
און ס'האָט זיין האַרץ געעפנט זיך -- אַ קװאַל פון טרערן.
אַן אַיינגעניסענער פון שלאַנג, אַ גרױער, האָט זיין. האַרץ געצאַפּלט 0 אין קלעט, האָט זיין נשמה װי אַ פייער בּרענענדיק געפילט קידוש:השם
און האָט געשעפּטשעט פון התלדבות און גרוים גלויבּן ;
-- אָט איז זי געקומען די שעה, װען איך װעד שוין דעף? הב ! די רויטע פרוכתן נעמען פאַרהענגען דעם פּלײן, און עס אין שוין. מיין פעלץ פון דער ראָזעװער פּראַכט אַזױ שליין +'
עס נידערט פּאַמעלעך דער גאָלדענער כתר אַראָפ
אויף מיין קאָפֿ... | 1
אָט בִין איך אַ. מלך אַן אַלטער, װאָם בּלאָנדושעט בּאַנינען
| אַלין
און עט שלעפּט זיך אױף דרערד זיין צעװאָרפענע, פּור= | פּורנע קלייד
און עס לײכט אים אַרױס פון די אױגן די הײליקע פריר. .
סאיז איצטער שמואל:איצע אַזױ װי אַ טירקל-טויבּ גרינג, וי אַ פוינל, װאָס פליט פון זיין שטייג, | אַז איך שפּיר ניט דעם לױבּ, װאָט איך זנ;
צו דער פריד, װעלכע קװעלט פון אין=מוף,..
ס'איז צו לוימער בּיים ליכטיקן שװעל,
אַז דאָס האַרץ װערש פאַרװינט אין אַ שלאָף...
סאיז דער שיין פון תּפארת אַראָמּ אוף מיין זעלן.
דער אור;נוז, װאָס רינט װי דער טױי '
אויף די דאָר פון מיין בּאָרר און מיין קאָפַֿיי. /
אָ, עס נידערט פּאַמעלעך דער גאָלדענער כֹּתר אַראָם!..,
א װאָלקן בִּין איך און כגײ זיך אָנטרינקען צום גהיסן ים} אָט שטיי איך אַ שטילער אַלײן לעם דעם רײַקן ים, פון טיפעניש לייכטן די לױטערע כװאַליעס
= און גײען, װי לעמלעך, אַ לאָס אױף אַ לאַם. }
עס בּוֹיען זיך אויסעט קריסטאָלענע מאַליעם
און װערן צענאַנגען אױף יעטװערער קאֵם,
אָט עפ'נען זיך גרונשן און מיעפ'נען זיך הײלן ( און פ'שווימט דער לויתן אַרױם אויפן ים;
עס בּרענען די שופּן װי מליענדע קױלן,
ער שווימט אויפן װאַסער -- אַ הײליקער. פלאַם.
אָט עפ'נען זיך מירן פאַר שטילע פמליאט, -
װאָס פליען אַרױם אויף דעם שיינענרן ים,
עס זינגען מיר כװאַליעס און סטראָגן מיך כװאַליץם אַריבּער דעם גרינגן פאַרבאַטענעט צאַם.
297
די -גאָלדענע קרוין רוש שוין שװער אױף מין גריזגרויען קאפ ,
אָט הענגט אויפן הימל די קלאָרע געלײיטערטע װאָג!
עס נידערט פון בלויעכץ . פּאַמעלעך די אַלטע מרכנה אַראָּ,
אַרום אירע װענטלעך -- פאַרגליווערטע פייערן װײיסץ --
איז פונקט װי מיש פּאַפיקלעך נאַכט אױף דער ריינער מנילת פון ; טאָ:
מיט פייער מיט שװאַרצן בּאַשױינן כּכּתב של חרשומים,..
עס נידערט דער כּבוד פון א"ם און עס פינקלען אַרום אים
מלאכימלעך גוטע,
װי טײבּעלעך שטילע,
אופנים בּאַרוטע,
און כּרובימלעך העלע,
און זעלע מיט ועלע
און תּמילה מיט תּמילה,
וי שיינענרע שאָטנם,
װאָס זינגען און שװעבּן,
און שפּרײטן די מליגלען
פּונקש קוַים, װאָס זי לעבּן...
עס נידערט דער כּבוד פון א"ס אויף די טאָלן און הינלען, מלאכימלעך גיסן אוים עמערלעך טױ | אראלימלעך גיסן אוים עמערלעך ראָר.
און כּרובימלעך גיפן אויס עמערלעך בּלוי
אויף דעם פרישינקן פּלײן ,
אויף דעם גרינינקן גראָז.
אָט בּין איך אַ מלך אַן אַלטער, װאָס בּלאָנדושעט נאַם גינען אַלײן... עס טשוכעט קוים | דער בּאַנין אוה דער ער
און דער בּוים װעקט דעם בּוים,
198 |
קוים מען זעט, קױים מען הערם...
ניט געזאַמט, ניט געװערט,
װי אויף פליגעלעך העל,
קוים מען זעט, קוים מען הערט,
פליט אַ. הײיליקע זעל,
- און מלאכימלעך קליין
בי דעם אײביקן. שװעל
שיקן אָפּעט די זעל:
די שמואל:איצע אי הײליק װי אין-סוף אַלײן;
199
ה
די זריחה האָט זיך אױי ימגעלייגט אויף קריעלצער און גיינע | זאַנגען.
אַ װעסנעשטאָג אַ גושער איז פון פינסטערניש אײױם:עגאַננען,
װי סגײט אַ חתן פון דער חופּה פריילעך און געלאַסן...
ר' שמואל:איצע האָט זיין פּנים בּיי אַ קרעניצע אַ רומגעװאַשן,
מיט דער טאָרבּץ אויפן האַנט, דאָם װינטערריקע היטל בִּיז די , אויגן
האָט ער זיך צו אַ ישוב צו אַ נאָענטן געצױגן.
ער איז אַרײן אין װאַלד, האָט אים אַ ליבּלעכקיט אַרומנע: | נומען ; עט האָבּן זיך געשושקעט גרעזעלעך מיש שלאָפּעריקע בּלומען , װי ס'שושקען זיך בּאַנינען ינגע כהכימלעך אין המל, און ר' שמואל: ?איגע האָט געהערט, און ר' שמואל:איצע האָט פאַרשטאַנען ; עס דאָט אַ בלימעלע. געפרענט: פון װאַנען גייט אַ ױך פון װאַנען 3... אַן אַלטע יא דל האָט אַ קער געמאָן אַ צװײג צום בּלימט: ר' = שמואל:איצע לאַמערואָ אָװניק גײט, װאָס איז שוין גלות אָפּנעקומען...
200
אונטער דעם פאררויכערטן הימל
אַ בא ל..
=
מנה, מנה תּקל ופרסין /
עס קלינגען בּאַלױכטענע זאַלן
און ס'קלאָגט דער אִרקעסשער -- -י =
די פּויקן פאַרטױבן דעם מיפן געװויין פון די פירלען.
עס גראָבּן די בּעסער, װי אַלטע קבּרים מיט פינסטערע רידלען ,
עס לאַכן קלאַרנעטן,
עס פּלױדערט דער צימבּל,
עם שרייען די -מעשענע טעלער
און מטאַנצן שטייףרעקיקע הערן, װיים-זיירענע דאַמען,
העל, העלער און העלער... |
און פ'מישן זיך דאָרשטיק צוזאַמען
שװאַרץ-פלאַמיקע װאָנען און ציינדלעך צעבּליצטע,
געגלעקלטע לאָקן ,
די שניפּסן, די שיכלעך געשניצטע,.
* בליציקע בּליקן
פון ' זאָקן...
און שטום אין דעם הערצער-געצאַפּל.
זאַרטרונקען |
עם טוליען זיך נענטער די קניען
אַלץ גענטער, און שפּריצן מיט פונקען:..
און פייער לאָזש אויסעט אַיעדער שװאַרצאַפּל, און סציטערן, ציטערן װיען...
208
נאָר פּלוצלונג אַ װיאָלאָנטשעל טוט אַ קלאָג אין אָרקעפטער... זי פטוט װען אַ קלאָג אין אַ װאַלד פון פאַרנעסענש געסטער... און בּלוטיק די האַלצּע לכנה טריפש דורך אין די פענסטער. עס װײיזט זיך אַ האַנט -- |
אַ האַגט אַ צעקרימטע פון אַרבּעט, פאַרשמוהט אין אַ קייט, לייגט אויסעט די אותיות פון בלוט אויפן װאַנט;
-- = טוט !...
און פמאַצן. שטייף:רעקיקע הערן, װייסזיירענע. דאַמען
העל, העלער אין העלער,
עם שרייען רי מעשענע טעלער,
עס לאַכן קלאַרנעטן,
עס פּלױדערט דער צימבּל,
די פּיקן פאַרטױנן דעם טיפן געויין פון די פידלען,
און סגראָבּן די בעסער, װי אַלטע קבּרנים מיט פינסטערע רידלען...
204
קריגער! דיין שװערער פאַרבּרעכן זאָל װאָגלען פון דורות צו
= 1 ר י.,
ועם זאָלן די דראָטן אין וויישסטע מרינות דיין חרפּה צע | = מראָגן ,
די שיפן, װאָם נלאָנדזשען אין ים, זאָלן שמום פאַר דער װעלט זך בּאֲקלאָגן.
קריגער ! דיין שװערער פאַרנרענן זאָל װאָגלען פון דודות צו דורות.., -
אַ ריז אַ פאַרגלוטיקטער טראָנט אונז אַצונד זיינע גילדערנע | לוחות !...
איינאיינציקע רופלאַנד, דן ליכטיקע װיג פאַר בּאַפרײונג,
זאָל פאַלן אויף גחוי רויַנען דיין שטראַלנדע זון פון כּאַנײוּנג!
אַ ריז אַ פאַרצלוטיקטער טראָנט אונז אַצונל זיינע גילדערנע לוחות 1...
װאָס שטוינען די גרואַמע שטעט אַװי שפּעט אן דער
| פינסטער ... יו די שטומע באַװאָרער פון גאָט פון דעם ניעם, װאָם שטומען ?
זאָל פּלאַצן דער אַיזערנער תּהום און אַ בּיטערע קללה זאָל בּרומען !
- װאָס שטוינען די גרױזאַמע שטעט אַזױ שפּעש אין דער
מינסטער 1...
קאָווגע,
קץ ול מ ו ר
מיך האָבּן עלעקטרישע זונען בּאַנאָסן מיט גליוייפע שטראַלן, כ'פאַרנעם, װי עם סודען זיך דאָרשן אוף טױונטער הילכיקע : ! | מיילן,
ס'רעדם פינסטער אַ לאַנד צו אַ לאַנל,
בּיי גרויזאַמע װילדע װאָקזאַלן --
אַכטגיות פון פעלקער, װאָס טראָגן זיך ערנעץ און אַיילן זיך,
| אַיילן...
איף וע זײ, די פינסטערע חיות -- די לאָקאָמאָטיװון ון געשפאַנט,
עס שטראַלן לאַנדשאַפטן אין גאָלדענע, שניי-ריינע, = גרינע | געמעלן,
אין. אַיזערנע רייפן -- מיט רעלמן פאזישמידט, ,
און ס'ציען זיך צוגן אויף זי דורך די בּערג און די שטומע עלן = -
כּאַװענלעכע קינדער פון בּאַרנפמינים, אַרץ און גראַנים,.,
דורך געלע מרבּריות, דורך קובישע שטעט, דורך די לענדער | און לענדער, עס שלעפּן זיך בּרונזע בּאַנען,
צעוויקלען זיך צאַפּלענדע בּענדער
פֿון מזרח צו מערב, פון דרומ צו צפון, און שלינגען אֵיין מערידיאַנען --
די מענטשישע שלוחים צום סוד פון די כומן...
העי ! ס'לייכשן מיר זונען דורך פּריומעם פון שאַרפע קריסטאָלן, כ'בּין דער מענטש, כבּין דער קיניג פון לענדער, פון שטעט | און פון פינף אָקעאַנען, אי בִּין דאָס מעטאַלענע ליד, װאָס עם ונגען די בּאַנען בּיינאַכט, צװישן װעלדער און מאָלן...
+ 8
העננט אַרױס די שװאַרצע פאָנעןף.
העננט אַרױס די שװאַרצע פאָנען! : העי, טוט אַ נעם די האַמערס, די קאָװאַדלעס און דרי העק, - אַרױם צוט טוים, מיליאָנען!
אין חושכניש פאַרנאָפן, שטום, פאַרשטשעמעטע אין װײי. אַרױם אוף שטעט און מעלדער,
שמום !
שמום!
שמום !
זאָל בּרענען מיף אין האַרצן דער געשרײי,
װי שרפות אין פאַרװאַקפענע װעלדער...
העננט אַרױס די שװאַרצע פאָנען! | שוויינט, װי שטיקער ערד פון שטורעמס אױסגעריסענע און זאָל די שמומקיט מאָנען...
אַרױס צום מױט, מיליאָנען !...
7
א ליד צו רוסלאַנד,,
הענט -- אָפּנעלאָשענע פון מיט,
אויס:עשטרעקט, װי אָפּגעקראָכענע, געליימטע שלאַננען... שויפן הימל -- הענש פאַרנאָסענע מיט בּלוט!
עם עפ'נען זיך די פינגער קוים, קוים,
הונגעריקע פון פאַרהלשטע מאַרלאַננען
און הענגען, װי הרונים, אויפן הימל:זוים,.,
הענט, אויסגעקרימטע הענט, מיט האַרטע אָדערן אַדורכגעצױגן ;
מנושמדיק פון שמעכעדיקן האָר
און בּיינערדיקן פאַרקרעמפּטע אויס:עויגן,
איר בּעט, איר טאַפּט אין פינסטערניש, איך װערט געװאָר ---- עס שטשעמען זיך צונויף אַ קלאַמער צו אַ קליאַמע, - הענט, װאָס האָכּן אױסגענאָסן זייער פייעד דורכן האַמער...
העי, אַרבּעטט-פויסטן -- מלכים פון דערװאָכן ,
איר האָט אין אֵל טע װעלדער, װי אַ שמורעם אױם:עראָכן, עם האָבּן בּלוי געגליצט די זעגן, | און פ'האָצּן העק, װי דונערן געקלונגען,
און איער שװײיס געװעון איז דער רעגן...
208
מ, קולבּאַק
אין פֿאַבּריק
װי עם נעמט אױף טאָג נאָר בּלאַטן, בּרויזן פינסטערע געזאַנגען ; פֿעט-באַמעכטע לערערײפּאַסן / יאָגן זיך װי שװאַרצע שלאַננען... און סצעזיגנען זיך מאַשינען שטאַרק און טרויעריק צוואַמען ; שפּריצן פייערדיקע בּינען | אין געשריי פון אַרץ און מלאַמען...
רעדער.,.. רעדער... רויך און פונקעןייי.
און אין חושכניש פאַרטרונקען, הערצער װערן מיד פאַרלאָשן... האַמערס בּרומען... סעליען גלידער, װי מון בּראָנזץ אױסנעגאָטן...
טיף געבּויגענע בּיים פייער
אָפּנעהלשט, מיד און מידער,-
קנעטן זי האָס הייסע אֵייזן, און דער פלאַם טריימט ליב און טײער: ס'מוז די זון, די זון זיך װייזן !
)14(
209
אִי, חבר, אִי, חבר !,
אַי, חבר, אַי, חכר!... לו בּיסט אַרױם זיך שלאָגן, מיר האָנּן דיך בּאַגלײש פון דאָרף און בּאַװײנש דיין געביין. געװאָרן איז. זיין פּאַטליע שטעכעוודיקער דראָט, דײנע וועלפישע ביינער -- פאַרהאַלטעװעט אין רי שלאַכמן. מיר האָבּן דיך געוען: דו בּיסט געפלוינן איבּער שטעט, געשוואומען איגער טײכן און פאַרטױינּן דעם פמײנט. פון אוער פאָטערלאַנד, | 8י, חנר, אַי, חברן-
אִי, חבר, אַי, חכר! -
אויפן דינעם פערד גיסטו אַרױם:עריטן חרוב מאַכן די װעלט,
דער װאָראָן איז געפלויגן פאַר דיר -- דײַן קול האָט אים | אָנג עיאָנם,
דו דאָמט געואַנט: אויבן אין הימל זיצט דער - שװאַרצער
װאָראָן, -- װעל איך אים אויך אַחונטערשין...
אַי, חכר, אִי, חבר!
אִי, חנר, אַי, חבר};. טױזנט מייל בּיסטו געפלויגן, װי אַ פויגל, אינער רוסלאַנד, טױזנט מײל געהוליעט האָט דיין שװערד, װען דער בּיקט | דיינער האָט אָפּנערוט, און. פּלוצלונג אין דער נאַכט ביסטו געקומען בי צו װאַרשע | | דער שליאַכעטישער... אִי, חבר, אַי, חבר!
210
אִי, חנר, אי, חבר!, מ'האָט ,דיין װײבּ דיך שוין בּאַװײנש אין קלױסטערל דעם | הילצערנעם, גאר װען דער פּאָפ האָט אָמּגעוֹאָגט פֿאַר דיר די לעצט | | פּאַטשערעם -- יסטן אין דאָרף אַרײנגעריטן און מיט דעם שװאַרצן װאָראָן דעם דערשאַטענעם... אִי, חכר, אִי, חבר! |
אִי, חבר, אַי, חכר!
דו בּיסט אַרױם זיך שלאָגן, מיר האָגן דיך גאַנלײט פון דאָרה
| און בּאַװײנט דיין געבּין.
געװאָרן איז דיין פּאַטליע שטעכעודיקער דראָט, דיינע וועלפישע ביינער --. פֿאַרהאַרטעװעט אין די = שלאַכטן.
מיר האָבן דיך געזען: דו ביסט געפלױיגן איבּער שטעט, גע?
שוואומען איער מייכן און פאַרטרײבּן דעם פינט
פון אונזער פאַטערלאַנד.
אִי, חבר, אִי, חבר!
211
ע ר ד
עם טראָנט די װירנלפאַליע אונוער שיף,
אונז טרייבט די דאָרשטיקײט אין טימסטע- שיף, און צען מאָל אויסנעקערט, מיר װאַגן דאָך, און זיננען שעמעװדיק פון אונזער בּראָך :
אָ, ערד, אָ. ערדעניו, װער זיינען מיר?
- מאַטראָמן מינסטערע בּיי דיר, ,בי דיר...
וואוהין 3 -
וואו דאָס פינסטערניש בּרענט װי אַ הײיכער רובין,
זואו דאָט שאַפעניש רינט פונס תּוהו ו אין זיין ,
וואו סגעזאַנג קלינגט אָן קלאַנג און דאָס ליכט לייכט אָן שיין, וואו די אײבּיקײט לייכטנדיק שמיינלש אונז העל,
צו דעם טוימערן שװעל!
עס מראָנט די װירבלפאַליע אונזער שיף,
אונז טריינט די דאָרשטיקײט אין טיפסטער מי?, און צען מאָל אוימנעקערט, מיר װאַגן האָך, און זינגען שעמעודיק פון אונזער בּראָך
אָ, ערד, אָ, ערדעניו ויער זיינען מיר?
-- מאַשראָסן פינסטערע בּיי דיר, בּיי דיר,.,
פאַרסמאַליעטע ערד פון די קאָסמישע שרמות, דער פֿלאַם האָט דעם תוהו:ובוהו צעשמאָלצן, / און סזיינען. צעפלויגן פּלאַנעטן, וי גילדערנע עופות,
212
אין הייסן געיעג = נאָך אַ. הימען א בּלאַנקעװדיק שטאָלצן...
צעשמעטערט אין שטראַליקע גריימן, האָט פייער געשריען צו | | מייער ,
| אין. ליכטיקע שטראָמען אַחים פון די פינסטע"ע סופן,
דורך חושכניש-בּעהג -- שטומע גליעניש-שפּיער,
אין גרויען געװוימער פון היציקע יויינדע שטאָפן. |
דאָם גרוי האָט געשטודעמט װי רעדער פון רײטװע;ן שװערע,
פאַרנלענדט פון פּלאַנעמןגעזאַנג. אויף באַלױכטעגע מײלן.
אַ, ערד, בימט פאַרלאָשן אַרױס פון דער זנגענרעל ספערע
און היילסמ דיינע װאונדן, װאָס טליען אין ריכיקע זילן...
עס טראָגט די װירבּל-פאַליע אונוער שיף, אונז טרייבט די דאָרשטיקײט אין טיפסטער שיף, און צען מאָל אוים:עקערש, מיר װאַגן דאָך, און זיננען שעמעװויק פון אונזער בּראָך: א, ערד, אָ, ערדעניו, װער זיינען מיד?
| פינסטערע בי דיר, בי דיר...
-- מאַטהאָט די ערד האָט גערוט
און געהוידעט. זיך קוים אין דעם פינקלענדן שוים פון מאַרלאָשענעם גלוט. אָפּנעקילט פונט װיגט,
זיך געװאַרעמט אַ זים רונד דער שטראַליקער װײיט און געקייקלט זיך בּלינד. און די גלידער פון קויל, אויס:עדרייט און צעפאַלבּט, האָט די ליבע געאַלנט מיט אַ ליכטיקן אײל!
האָט. אי לייג אויס:עהעלט מיט אַ הײליקן װינט,
218
האָט די ערד זיך צעגרינט און צעשװאַרצט, און צענעלט... און האָט זינגעװדיקפריש
זיך צעקאָלערט אין רוים
און געהױידעט זיך קוים:
אָ, װי גוט און װי גרינג
און װי ציטערריק?וים...
ס'האָט פאַרגעסן די ערד,
אין איר פרייד אױפּנעבּראַכט -- זי ליגט העלפט אין דער נאַכט און צום תּהום אויסנעקערט
עם טראָנט די ווירבל-פאַליע אונזער שיף, אונז טריינט די דאָרשטיקײט אין טיפסט :עי מיף, און צען מאָל אויסנעקערט, מיר װאַגן אָך, און זיננען שעמעװדיק פון אונזער בּראָך:
אָ, ערד, אָ, ערדעניו, װער זיינען מיר?
-- מאַטראָמן פינסטערע בּיי דיר, בַּיי דיר...
יאָרן , --- | שװערע קרענץ פאַרלאָשענע, איר הענגט, װי שלאַננען אויף די שפּיגלענדע פּלאַנעפן, די שטאָלצע, היימע כאָרן טונקלש איר, און פייערריק צענאָסענע, עם ציטערן אַלץ מונקעלער די שטראַליקע געבּעטן... און דו, די ערף, דו בּלאַנרזשעמט אוסגעמאַטעדש װי אַ בלינדער פערד אַרומגעשלעפּט דירי אין הינער?פּלעט, פאַרקרעציקט, אַלט, און אויף דיין גוף דעם רונדן | פוילן. בּלאָטערן , צערייצטע טיפע ואונרן, --
שטעט, אַנטשטומטע שטעש... |
214
עם לינט אין פינסטערניש בּיים בּרע: פון ערר אַ. מענטש אַלײן. הסאיז העל אין אַלע רוימען. סיזיננט דאָס קאָסמיש הויו. אַדורך ודי הימנען בלענדנהע אַ מוטנער שט-אָט געװיין פלייצט בּרויונדיק, דורךף סליכטיקיט אין װיסטן תּהום אַרױס... אין = פרייד-סימפאָניע -- פון דער עה די טהיעיקע גאַמען -- - - עי! דאָם קערן זיך איבער פאַרכמורעטע ימען, - אינט חושך צערעוען זיך שטעט, עם בּרומט פון די סאָפּענדע קעטלען דער כאַאָס דער גרויער, עם שרייט פון די פינסטערע הערצער דער שװאַרצער געבּעט, און שרעקעודיק. טוליען זיך מױער צו מויער... | עס קייקלט זיף שװערער דאָס עכאָ פון קרענצנדע מאַפן - די צוגעשמידט שטומע. מימאַנען | גי דער פּראַמעטעום) צום שטינקעװדיק?אַלטן פּלאַנעט -- אין דער פינסטער צערעװוען זיך שמעם... עי, האַמגורג, לאָנדאָן, קאָפּנהאַגן, -- לידער אויסנעזונגענע פון דיכטער-מאַמן , אַקאָרדן אַייוערנע פון קינסטלער:הענט, װאָס װאַגן, אין שװאַרצן פערו געגױט, געריימט דורך פאַװן:אַטן -- איר שפּיגלט זיך, געשפּענסטער, הויך אין די צעשטראַלטע | | ספערן ,- איר פלעקט די העכסטע קלינגעוודיקע פייער-פאַלן, דאָרם קאָכט דער מוטנער ערר-שטראָם, בּרױנע בּלוט אף מרערן. העי, אַלטער נאָט, ס'וועט בּאַלד דיין הויו צעפאַלן...
עס מראַנט די װירבּל-פאַליע אונזער שיף, אונז טריינט די דאָרשטיקײט אין טיפסטער טיף, און צען מאָל אױמנעקערט, מיר װאַגן דאָך, און זינגען שעמעװדיק פון אונזער בּראָך:
אָ, ערד, אָ, ערדעניו, װע- זינען מיר?
-- מאַטראָפן פינסטערע בַּיי דיר, בּיי דיר...
די שט אָ ט
(5 אָ ע מ ע)
אֹ
די שטאָט. מיר האָט אַ רײַנער מלאך אָנגעװײט אַ העלן טרוים פון שטילן , פינקלענדיקן | אָװנט?רױיט, ווען כבּין אין שטאָט אַרײן...
פאיז העל מיין װעג געװען -- ניש טונקלקייט, גיט שיין, די ראָזע דעמערונג האָט אֵינגעהילט דעם װיט
און כ'האָב געהיים געהערט אַ טױבן-קול:
יעס קליננט די שטאָט אין שװערער שמראָמ'קײט,
עם בּרומט די שטיינער:שטים אין יאָך פון שמאָל...
דאָך האָג איך שטיל גענענטשט מין יערן טראָט.
-- עס װעט דער שאָג פאַרנײן, א'ן רינע רו װעט טייפן באַלך פון פרישן פליין, פון יעדן בּלעטעלע אין װאַלד,
און פון דער שטומער גרױזאַס:שװערע? שטאָט - - - און רו בִּין איך. װעש װענּן זיך רונד מיר דער טחוים.
פון אָװנט?ראָז,, װאָס פליסט אין פליסש פון ראָזן הימל-זוים, און צירט די װאָלקנדלעך, און ס'העלט און װועלט
די אינזאַמקײט, די װײכע אױף דער שטילער װעלט, בּין נאַכט װעש קומען, נאַכט! אן שװאַיצע הו װעט זײן... און ככבּין אין שטאָט אַרײן...
210
שווער-שװעד האָג איך געפילט דעם שמיין, מעשאַל אין אַרץ,
לוגס
די מענטשן וייט און ברוינט אין דעם פאַנריקן-רויך,
- - קאָפֿ } און פּלוצלונג -- כריזאַנטעמען , צישריק-װיימע כריזאַנטעמען, און אַ דאָרפיש קינד מיט פעלר:גערוך אין אירע בּרעמען... קינד מייגט, קינד!... נאָר פלייכטן אין די פענסטער פייער?
| שטיינער, מ'פינקלען שמּאָרן, שװאַרצע צעפּ, עס בּלאַנקען ציינער, { : | עג '
ס'װוינט זיך אַ געלעכטער קופּערדיק אין װאָגיקשװער,
און רו בין איך, פאַרשמידש זיך אין אַ קאַלמן רונג די בּרוסט און װעכט אין שטאָט אַ טרוים, -- װאָס קײינער טניט געוואופט --
אַזי א "יאר צִי צוויי, צי אמשר מער.
,;
שװייגעניש שטיינערנע הענגט אויף די שטיבּער, די = מויערך - יויקע קניען
און שלאָפּן, װי קעמלען, צעליינמע. אויף אָפּרו, מיט אָמענע === מיילער און ויען.
עם גיסט זיך די שװאַרצמירע נאַכט אין די בּוידימער, קוימענס ץ טיױבן,
און סזיננט די לבנת אין אינזאַמער סביבה פון שטערן -- די זילבּערנע מױיבן...
די שטאָט טוט אַ זי און די שטילקייט פאַמט אי אין איר גרינלעכן צאָמ נאָך א שװאַרצן רונין, - |און פאַלט מיד אין איר זייד?העלן שטול, װעלכער װינט זיך | אין רוים אַזױ. צימערריק?דין. עס קרעלצעט אָפּ טיפער די שטאָט און איר קרעכץ עי מיט | וי אױפגענּראַכט -- -- אָ, װאָס זיפצעט די שטאָט אינדערנאַכט ; אין איר פינסטערניש , טיף אין די קעלערן,. שײלט זיך פון | שאָלעכמם אַ שלאַנג, און אין מייכט אױפּגעהאָדעװעט, דרייש ער זיך אונטער די מויערן גליטשעװדיק-לאַנג,, האַלבג נאַכט הייבט ער מידיק דעט גיפטיקן קאָפּ און ( קליננען די רונגען פון שפּאָט, אום האַלבינאַכט ז ויפצט אָפּ שװערער רי שטאָט = - -
918
און יאָרן געפילטע מיט זונען, לבנהם אין רולאַנד פאַ-גײען, קומט נאַכט און די אינזיכקײט צײלט די פאַרלאָשענע, גרױע | | , געשרייען , דער פּחד געהיימער קוקט אױיט פון די פירהויון, שויבּן װאָס | | מעלן , די אומרו די בלינדע קריכט אום װי אַן אַלט:שװאַדצער הונט - | בּיי די שװעלן... און אױיבּן דער מילך-װעג רינ זילגערדיק-לוימער, אין בּלױי | איז זיין װעלונג די קילע. די רױקײט פליכט פון אים צימערדיק?העל, װי אַ װאָרטלױוע, זינגענדע הּפילה... חצות. / האָס יתומדיק װינטעלע װיט, האָס !יתומדיק װינטעלע גײט, אין דער שליחות דער גריננער פון נאַכט, װען דער משמור דער ערשטער פאַתנײם..
חצות. '
| דעט תּכלת;געװעלבּ װאַשט אַ מױ,. דער תכלת:געוועלב מישט אוים בּלױ
די שמאָט, װאָט רוש רחנותדילשטוט אין אי קאַלכװײמער טורמונג און בּוי...
חצות, עם האָבּן די גלעקער געקלונגען !
און בראַנזענע ינגען בּאַפאַלן איז דעמאָלט אַ װילן צו שטילן
דעם צאָרן
מון יאָרן ,
װאָט זיינען פאַרלאָרן...
219
און פ'האָכּן די גלעקער געקלוננען 1...
העי, לאָמיר גײן ! לאָמיר גיין ! לאָמיר דאָ. איכּערלאָון די שװאַכ
די טירן פון װייט זיינען בּרייט, זיינען פרי.
אונזער 'װעג איז בּאַהױכט מיט אַ טוי און אין ני, לאָמיו צייכ'נען די טריט -- יעדן טראָט מיט אַ (שטיין -- לאָמיר גיין ! לאָמִיר גין !
לאָמיר דאָ איבּערלאָון די שװאַכע...
לאָמיר עפ'נען די טרוימען און שמידן די װאָ,
לאָמיר זוכן דאָס ליכטיקע ליד פאַרן דור,
אפשר היט שוין אַן איינזאַמע- זיננער זיין בּעט, אפשר װעכּן זיך קלאַנגען פון נייעם גענעש, אפשר הייבּן זיך האַמערט טי דאָ און מיי דאָיט,
און עס גליט אין מען שמיחט דאָס בּאַפלינלטע װאָרט, לאָמיר קינדער פון שטראָם
און פון נאַכט און פון תהום,,
לאָמיר גײן ! ! לאָמיל גיין!
לאָמיר דאָ. איבּערלאָזן די שװאַכע...
ווען פלעשט זיך דער אָפּקלאַנ; פון אָרלעדט געשריי, לאר טרעטנדיק װייטער, אַ ריי נאָך אַ רײ, | מרינקען מוט פון די בּערג, זינגען סליד פון דער נאַכט און מיט מוט און מיט װאוט לאָמיר זוכן די שלאַכט לאָמיר דאָ. איבּערלאָון דרי שװאַכע... -
און ס'האָנן די גלעקער געקלוננען...
מון מויפנאַכט געדרוננען , ליל הײען, זי נײען, אין פינסטערע רונגען, אין אומקלאָרע רייען,
240
צוזאַמענגעדרײט
האָט זיך מפאָלק מיטן הײליקן טוט
און װי צונגען
אין פלאַמען
פאַרלאָרן --
אַן אײַנגום געװאָרן = - -
זיך פּלוצלונג צעפּלאַטערט אין רויט-גרייטע פענער, זיך מלאַמיק צעשמעטערט,
אַלץ העלישעריהעליש צעבלעמערט.
אַליץ שטראַליקער, בּלוטנדיקשענער.
און ס'האָבּן די גלעקער געקלונגען...
העי! נעמט מיך מיט:
ואָל. אין פינסטערן גאַנג אוין- מיין לויטער געמיט שוייגן שמום, ציילן פינסטערע טריט
יי דעם תּהומיקיגעזאַנג...
מ'דאָט מיין קיזל-שמיין-שטאַט
פון די קװאָלן מיט סט
שוין געטרונקען פון לאַנג =- = -
איך גײ /מיט, מיט מיין העל-נײַסטן ליר,
פון מיר הערט זיך די נאַכט,
נאָר מיר לייכט שוין די זון אין געטיש - = -;
און עס האָגן די גלעקער געקלונגען...
ס'איז די זון ! ס'איז די זון?;
עם האָט װאָס זיך צענלישטשעט, צעפייפט א'ן צעשפּריצט װי אַ פונק=קנויל,
דער רייף-רויטער שלאַנג האָט פון שטאָט-תהום א צי זיך געטאָן
רונד דער עררשקויל...
8
די שװאַרצקײט ראָזט. טאין פריש דער צערשלעך=נגע- | מאָר:נשטערן. - ער טענצלט גרין און טריפט מיט זלכערנע. פֿאַרבּאָרגנע | טרערן. - געלייטעחט ריין דורך נאַכט האָט זיך די גרױע, אַלטע ערר, זי דדעמלט, עטעמט גרינגער-גרינגער, טשוכעט זיך און. הערט: די שװערע זון פֿון טאָג-לאַנד קיקלט זיך און קלינגט מיט
רוים, סאי שטיל. דער מאָרגן-משמור שטײט לעם נאַכט:טיר נאָל? | דיק גרייט,
ער הייגט די שװאַרצע פאָרהאַננען און מורמלט גליקלעןיהעל:
די זון איז דאָ! די זון װאַרט אָט-אַידאָ בּיי אונוער שװעל...
די שטעט, װי געטער אױף דער ערר, פון פינסטער אױכ? געלייוט,
אין שווערער אינזאַמקײט, אויף טונק'לע שטרעקעס זוכן טרייסט...
סאי גרוים די שעה פאַר דעם בּאַנין; אין אומדו מיר און : מידער
שטוינען שטעט מיט גרױע נאַקְנם, קאַלטע ברימט און : גלידער...
עס הברט יך די ששאָלצע זן מיט געטער-שמעט, מיט | | בּרידער...
אין. שטאָט. ס'איז אַ פֿאַרטאָ:. מיין שאָטן אין אין נאַכט - פאַרבּליבן... איך. גײ. אין גאַסן און בּאַשװער, דאָט האַר'ץ זאָל פלעבּן ליבן...
2248
דער יחום-טרוים פאַן רלאָשן זיך, װאָס ט'העל די ועל געצו נדן, איצט װיי:הויך ווינשלט, קילגדיק דרי פרישע, אַלטע װאונדן, מיר ויינם אין האַרץ די מנילה-שװאַרץ פון דור צו דוה געטהאָגן , באַנאָסן פריש מיט מוי, מיט בּלױ:געואַנג פון תּחילע-מאָגן י אָ, חים, מײן חײם! איך װך די שיק װאָט פירן צו די | גלעקער, ס'איז װיסטע קעלט, משיח פעלט -- זאָל זײן דער גלאָק י דער װעקער.., דער געלע" פלאַט פון מעש זאָל שװער אױף אַלע שטעטלעך | בּרויזן , טויבן,. קלינגען אין די שוינּן, װאו די שכינהס הויון... דער װעג אי גרוי. אי שטייג און בּלאָנרושע, פילנריק דעם | מרוים דעם טריב אין װאַנדער:גאַנג איז פריש נאָך מיר דאָס גלותשליר מאַ- ּליבּן. איך גי אין נאַסן און בּאַשװער דאָס האַרץ, זאָל מלעבּן ,ליבן...
בִין איך אַלט? בּין איך יונג?
שָׁ, מיך האָט שוין בּאַױגלט אַ כּישופדיק רונג... מ'איז באַלאָדן = הא רין מיטן מרוים פון דער הי מיטן טונקעלן סור און געזאַלנט פונם אײגיקן. שמאַרץ 4 איך פריב אין דער פינסשערער ראָױ און מוז לעסטערן אָלץ, װאָס ס'יאין ליב, כאָטש איך בּלושיק געהים -- -- -
סאין אַ װאַנשאָל די ועל! לעם דער ליכטיקער מיר
װענט זיך פליד, װאָס איך שפין
עעפעט מונקלם און העל),
און וע ויים, *, על װײס, צי 2'נען, צי כ'פאַרליר...
סמייט אַ װאָך אויט אַ װאָר, מ'אַײלט אַ שעה נאָך אַ שע ואו אַ װעג -- דאר : װאי אַ שטאָט - בִין איף דאָ. כ'בין מחפלל צר זיך,
װער פֿאַרשטײט מיין געכעט? סיאין א גרענעץ מיין איך
| צווישן װעלדער. אין שטעט..
בי איך אַלט? בּין איך יונג? | אָ, מיך האָט שוין בּאַױ אלש א א כּישופדיק } רונג..,
פרירי-.. == 5
2 = -- -- --- = 2 יי --
און װאַנדער בִין אֶונשׂ. =+ = /ח = = = = - - ששיל װער איך פון גלאַמ=שײן געויבּערט, דער טרויער-געמיש פון די הימלען די גאַקן בּאַצױבּערט, די ראָזעװע היליקייט לייכט אַװי ריין אין די בּרומטן, און ס'דאַכט: ס איז דאָם לעבּן גערייניקט נאָך גאָר פון | | | אַנוסטן... איצט ליכטיקע גרינקייט װאַשט װיך, װי אַ בּאַלואַם, די גלידער - און ציטערדיק שיינען פאַרשוואומענע. זעוּנגען װוידער... װאו טרעפט מען דאָ װעמען, װאָס זאָל מיך, פאַרבּלאָנדזשעטן, | | | פילן, זאָל זאָגן: איך קען דיך, מײן פרינד, פאַר אַ מענטשן אַ | ששילן , האָסט רו נאָר געלוערט און קיינעם בּאַשװערט מיט דיין לעבן--
224
כ'האָב קיינעם כּאַשװערט מיט מיין לענן... פװעט עלנט זיך | | וועבן
מיין אָטעם:געװעצ אויף דער װעלט בײ פאַררינלטע מירן...
און שפּירונגען שטילע װי נעפּלען מיין זעל װעלן צירן...
עם שאַריעט אױיף נאַכש. שטומע מױערן שיפן זיך אַיינ'עט, איך עפן אַ מיד און פאַרנעם װי די נאַכט-מלכּה טענהט:
-- פאין אינזאָט דער מענשש, װי אַ מייגעלע איינם אין די ' סעדער,. / איר שטימעלע טריפט אין דער פינמטער פאַרגאַנגען, און יעדער בּאַכּלעטערטער בּוים איז אַ גום פונם פּחד געשמאָלצן. - איך שטייג אויף די מרעפּ אין אַ מױער אַן אומעטיק-שטאָלצן. עם עפט זיך רױק אַ שיר אינם אײבּערשט גאָרן,
איך שטעל זיך אין דורכגאַנג און מורמל ,גום נ'אָוװנט!" פאַר
לאָרן...
דאָס הויז איז מיד מעבּלירט. אין פיינער עלנטקייט צעפאַלן די פּאָרטיערן.
סגלים װייך. אין זייער רויטלעכקייט דער שיין פון טונקעלע | בּאַגערן... .
אין אַלע צימערן װײט רױַקײט, די ששילע ופצן פון אַ קראַנקן.
און ריינע פרייד פאַרלאָשענע דורך פינקלענדע געטראַנקען... די שטולן עטעמען מיט לינדער בּענקשאַפט פון די אונט=
| בּלויען, טריפן מיט אַ דינעם אַראָמאַט פון קערפּערם צערטלעכע פון | פרויען.
די רוימען פילן נאָך פון קליידער זיידענע האָם שאָרכן,
אין מיפן װידערשרוים די װענט פאַרנעמען עס און האָרכן, - האָרכן...
עס שלאָפּן אֵיין די בּרייטע, בּרוינע רױַקע בּופעטן,
די װײסע אױװועלעך, די שטומע מעלאַנכאָליש-שװערע בּעטן. -
צװויי מיידלעך ששילע, מיד בּאַרוטע, טונקעלע געשמאַלטן,
מ. קולבאק (15) 228
אַן אָפן נײער בוך, און בּילדער אויף די װענט -- די טרוימער | נאָכן אַלשן... רוט די אינזאַמקײט אין אַלע גלעוער, טוליעט זיך אין
וייכקייט צו די שועלן און גיסט די דילן אֶפּ מיט װײיכע װעלן...
4ז
קו
גיוט נאָװנט: די שטילע געשטאַלטן, װאָס טרוימען אין רײַקע וינקלען און גאַרן אין שאָטן בּאַהאַלמן , פאַרטונקלען די זעלעם, װאָס פינקלע
" וְ {יי*
אַ לױבּ צו דעם הינטערן לעב !
צו די, װאָם אין מונקלקייט מיינען
דעם נאַקן און פּנים פאַרװעבן
און הערן פון זייט די געויינען... געבּענטשט זייט, איר שטעמישע בּענקער, (װאָס. שווייגן, פון פּחר געבּויגן)
דאָס בּלוטיקע העמדל פון הענקער לייכט הײליק אין אֵייערע אויגן...
אַ לויב צו די יידישע מעכטער, ' אַלײן, ערגעץ:ואו אין אַ מױער, בּאַהאַלטענע איינזאַמע װעכטע-
פון טרויער, פון אײניקן מרויער.
איך קום שו אַייך פול מיט אָפּקלאַנגען -פון גלעקער, איר זאָלט זיי פאַרנעמען, פאַדמישט איז דאָס האַרץ מיט געזאַנגען און כ'פיל אין זי אײערע נעמען:
אָליע און מרים !
מיד-טאַטאָװע, בּלאַנױזשענדע טענער...
פאַרמלױגענע אינזאַם פון אונטער די בּרוין-רויטע פענער,
דאָס רױט האָט געפלײצש פו די שמאַנגען אין בּרױנדע
פאַלבֿן :
האָט כּימער פאַרטרונקען די מחנה... אַייך, ליבּינקע שװאַלבן,
פאַרצאַמט אינם בלוטיק-געווימער, |
די שטים;אָפּגענומען...
פליט, מיינעלעך שװאַכע ,
צוזאַמען,
רונד, -! שװערע געמיטער,
געואַלבטע צו ראַכע, -
שמומען ,
בּרומען, װי מלאַמען...
האָם האַריץ אָפּגענומען,
די שמיט פון די אױיגן...
דאָרט אונשער די פענער
פון חצות-נאַכט בּאַנאָסן,
האָט איר זיך געצױיגן
אין דיי מיט פרעמר-פינסשערע מענער,
טיף שווייגנד געשלאָמן.
צודיק און אַרום און פאָראױם == = -
די שװאַרצע נאָר שװאַרצאַפּלען טליען,
און פ'האָט. זיך געלאַנערש אַ הױז אויף אַ הײז,
און פ'האָבן די גלעקער געשריען... |
אָליע!
ס'האָט קלינגענדער גינגאָלד בּאַשװערט דיין געהער, ס'האָט מילד דיך געפּײניקט די לאַסט פון אַ ליכטיקער טרעג עס דאָט דיר דער אָטעם פון ליליען צערייצט פֿאָר;עמילן צו עמעצן:ואו צװישן בּלומען...
דאָך האָסטי געלעבּט אין די רייען,
ווען ס'האָבּן זיך נאכטמיבער; צענומען , האָרט אונטער די גלעקער געשריען...
דו זיצסט בּיי דעם פענסטער, י דער אֶװנט דער צשערריק-בלױער, דער פאִיכטיק-:/* | | בּענטשטער רוט גרינג אין דיר, זינגענדיק אומקלאָרם פון לעבן...
|אָ, איצט איז די שעה פון נשמה, װאָס װיל זיך פֿאַרגעבּן! די לויטערע רונדקייט פון אָרים פון דינעם
זיננט שטיל, שמיל, שטיל... אין אַ רימם אַ צניעותדיק?פי? | , נעם = = = מיר זיינען אין װאונדערלעך אַװונטײגעצעלט, -- די - זעונגען לײכטן און ריינע און איינע נאָך איינע פאַרנײען,--}- - בּאַלד, בּאַלד -- די װעלט גייט אױם, די אַלטע װעלט. אין טיפע װײען.... |
א א 05
:
בּאַגינען. איך האָּ זיך געפעדערט. די ששאָט רוט אין קלעם. דער טאָג, װוי א ראָזעװער זקן הייבּט ציטריק זיין ליכטיקע בּרעט און פינטלט אין טונקלקיט, פינקלענדיק כּישופדיק-פריש... עס שמייכל מיר שלעפ'ריק דאָס בּראָנזענע פעררל פון טיש: גוט מאָרגן ! גוט מאָרגן, גוט יאָר! איך ליב אים, דעם קאַלטינקן, שװאַרצינקן פערדל, בּיו גאָ", מיין פֿרײד אױף דער װעלט! אָ, איך װײם, װער סװעט בּענקען נאָך מיר: דאָס פעררעלע קלינס, די קאָטטערע שמיל בּיי דעד װאַנט און קליאַמקע פון פיר..
כ'פאַרלאָז היינש די שטאָט!
ס'איז 'מיין אורוועג געצװויט, און געציילט אין אַיעטװידער מראָט. סיליגן דערפער און שמעט, |
און מיד װאַנדער איך צװישן פון פרי-טאָג בּיז שפּעט...
מיין צימער איז פריש פונם קילן פאַנין אָפנגעפרישט, שטילע רוימלעכקייט טריפט. גאָלדיק?בלױ װערט די לופט אויס:עמישט. עלנט פיל איך אין צימער, װי ס'הילכן די לײריקע גאַסן... כ'פיל = טויזנשער-שויוגטער פענסטער. די פליגלען מון נאָכם (געמען בּלאַסן...
209
די שאָטנםס - צעזעצט בּיי די װענט - מאַכן ס'צימערל
| ושמומער, מיין פּעקעלע דרעמלט אין װינקל און בּאָדט זיך אין טונקעלן | קומער, איך זיץ בּיחידות בּיים טיר. אונטן קלינגען שוין שלימלען בּיים טױיער... פּאַמעלעכן גי איך. פון צימער, װי כװאָלט זיך געננבעש פון טרויער...
גאַסן ! שטינ שמיינערנע פאַר שטראָמענדיקע מאַסן,- שטומע שמיקער, שטיינער שטומיע, שמאַבעם, שטיקעד שטאָל | | = און. אֵײזן אויפגעטורעמט גאָרנדיק אין לענגען, פירעקן און קרייון... מ'לעבט אין אייך דער צער און װײ פון שװאַרצעך עדד, װאָס | טרויערט, ס'איז אין אייך דער גרוי-געשריי פון הערצעריאַרץ מאַיש | | | מױיערט, סגליט. אין אַייך דער גיפט פון דור, װאָם טריפט אין די גע | | מימער, ס'קלינגט אין אַויךְ דער גלעקערקלאַנג פון שטראַליקן געוויטע"...
כ'בִּין איינער אויפן גאַס אין גאָלדיק=זײדענעם בּאַגינען ! כ'הער. װייט-װוייט אַרום די שטרעקעפ רחבותריקע גרינען, די פעטע, פרישע, װאַרעמע און שװאַרצע פּליינען -- זי קילן זיך פאַרחלומטע אין װעטער-שטראָם דעם לינדן, אַראָפּהאַנגען פון בּעהג שװער-נעפלדיקע שטוינען
און ס'ריזלען אונטער זײ די יונגע פרילינגט:אינדן.
איך | גי אין. דאָרף, וואו אַלטע כאַטעם װעבן
די שטילע פרייד פאַר דעם פאַרטײלטן גײער,
װאָס בּלאָנדזשעט גלייך מיט מיר פאַרבּײ דעם לענן ; און רומש און שילט און קלאַפּט אין זיין פאַרמאַכמן מױער,
230
און רופט און שילט און קלאַפּט אין זיין מאַרמאַכטן טויערו..
פאַרוואונדערט פרענן מיך די טויער-וועכטער:
-- ואס איז, דעם װאַנדערער, די נאַכמ פאַרלאָפן
צי דען געפעלם ער נים די הײסע טעכטער?
יי ידע א א א 2 ור ור ר יו
עס יאָנט מיך חוצפּהדיק יק אַן אַלט געלעכמער. איך בּין פאַרשעמטערהײט פון זי אַנטלאָפֿן...
װעלדער, װעלדער, גרינע. אײבּיקײמן ! דאָס מיד-באַשעפענישל קוממ פון שטאָט, אין די באַװאַלדמע װײטן, וואו איער שוייגעניש די גרינע בּרומט... אָ, װעלדער, גרינע אייביקיימן ! סאיז שפּעט, אַפּנים, שפּעם ! עם שריי דער װירבּל-פלאַם פון אָנגעגליטע שטעט, דריי רוחות רוט און איזערנע אַדורך די װעגן רייטן, אַדורכן רויך און רויך, פאַפריקן, גרוי'ס און טעלענראַפן:דראָמן און װילד צעװילדעוועשע. שטריטן : | דער פּלאַמיק-מענטש, דער שמאָט-שר און דער שטן - - אָ, װעלדער, װעלט-שימאנען ! ס'פאַרטױבּן הייזעריקע אײזנלאַנען די שטילע װעלמ... ס'איז װיסטע קעלט! איך לױף געמיין, געלײימט און מיד פון שטרייט, אַלײן... סאין וויסע פייט !
דער שויט=באַגליימער, רוימער רייטע" רייט !
מיגטק ץז/? 1919,